(foto: Perry Schrijvers)
Vele jaren liet Emile Hollman (onder andere eindredacteur cultureel maandblad Zuiderlucht en columnist Limburgse Dagblad) het manuscript rijpen. In het najaar van 2011 zag zijn boek Zilver & Antraciet (Azulpress) het levenslicht. Een verhaal over een mijnwerkersgezin dat geschreven moest worden, omdat Hollman het als het ware in de schoot kreeg geworpen. “Oud mijnwerker Paul Arends vertelde me over zijn meedogenloze gave tegen wil en dank. Ik wist ik dat er een boek in zat, ik hoefde het alleen nog maar op te schrijven.”
Het is Hollmans debuutroman, over twee jongens, die door het overlijden van de moeder van de ik-figuur in elkaars leven komen. De een is voorbestemd om mijnwerker te worden, de ander is dichter in de dop. De voormalige Oostelijke Mijnstreek in Zuid-Limburg is het decor van het verhaal, met heel herkenbare omschrijvingen voor wie er opgroeide. Maar ook voor wie de streek niet kent zijn Hollmans beschrijvingen voldoende om zich in te leven en de weg te vinden in de omgeving en in het mijnwerkersleven.
‘Hoe dan ook, Math moest steeds vaker mee naar Ubachsberg. Ik kan je zeggen: dat is een flink eind lopen als je de vroedvrouwenschool als richtpunt nam, via Benzenrade het pad langs de Putberg volgde om vervolgens de klim in te zetten naar Ubachsberg. Om nog maar te zwijgen over de terugweg.’
Of de humoristische beschrijving van de fascinatie van de ik-figuur voor amandelen, waarmee het boek begint:
‘Ik lag in het ziekenhuis van Heerlen met ontstoken amandelen. Geen idee waar ze zaten en met hoeveel ze waren, die amandelen bedoel ik. Maar verdomd als het niet waar is: ik kon van het woord amandelen geen genoeg krijgen. Amandelen. Soms probeerde ik het woord binnensmonds te houden als er bezoek was en liet het vrij als ik me alleen waande. Later zou ik op de Amandelen gaan wonen, een reeks eilanden die ik helemaal zelf ontdekt had ergens aan de andere kant van de wereld.’
De ik-figuur heet Loen (eigenlijk heet hij Léon, een foutje bij de aangifte na de geboorte…). Hij kijkt terug op zijn leven samen met zijn gewelddadige vader, zijn broers, waarmee Loen de ‘Apostelen’ vormde, maar vooral blikt hij terug op zijn vriendschap met Ever, de zoon van zijn tante Ans. We lezen over het leven van een mijnwerkersgezin, het overlijden van Loens moeder, de komst van tante Ans en Ever in het gezin en hoe de vriendschap tussen Loen en Ever ontstaat. Over de bijzondere gave die Loens vader heeft, maar ook zijn losse handen die hij niet in bedwang houdt en de vooruitziende blik die uiteindelijk het leven van Ever niet kan redden.
‘Ze liepen terug naar de beek met klepperende vliegers in hun hand. Allebei droegen ze een slappe vilten cowboyhoed op de rug en een stalen ster op de borst. Ze waren er zeker van dat ze het rijk alleen hadden. De wereld was van hen. De tijd was groot. Het leven was lang. Ze konden alle kanten op.’
Dat er ook een link in het boek is naar ZwartGoud de website is haast onvermijdelijk en zeker de moeite van het vermelden waard:
‘Dat verklaarde meteen ook de omstandigheden diep onder de grond waarin de mannen van ons dorp aan zwart goud moesten wroeten. Het kon niet anders of de heilige Barbara moest daar een prominente plaats innemen.’
Het verhaal leest prettig vanaf de eerste bladzijde, maar toch raak ik tijdens het lezen van het boek af en toe de draad kwijt. De schrijver bewandelt nogal wat zijpaden die dan snel weer worden verlaten om de hoofdweg te vervolgen. Misschien is het ook wel daardoor dat het verhaal me pas écht pakt op het eind van het boek, op het moment dat Loen en Ever stiekem het huis verlaten, de dag voordat Loen als mijnwerkers ondergronds zal gaan. Vader heeft Ever huisarrest gegeven. Hij voorziet dat er iets ernstigs met de jongen gaat gebeuren. Aan het eind van het boek is er een duidelijke link met de moord op Nicky Verstappen op 10 augustus 1998 op de Brunssummerheide.
Noem Zilver & Antraciet een literaire roman, geschiedschrijving of een eerbetoon aan mijnwerkers, noem het een intrigerend en schokkend verhaal over vriendschap en noodlot, het verhaal van opa’s en vaders van vele Limburgers; het is boven alles een verhaal dat geschreven moest worden en een verhaal dat de moeite van het lezen meer dan waard is!
Zilver & Antraciet van Emile Hollman staat centraal tijdens de Literaire Avond op 29 maart in het theatercafé van Cultuurhuis Heerlen.
Sandra Israel
Tags: Emile Hollman
