Wildkamperen. Naaktzwemmen. Snoepen voor het eten. Opgelegd in allerlei soorten en maten of subtiel duidelijk gemaakt door moeders hand. Vanaf het begin der tijden – Adam & Eva konden het al niet weerstaan -, van jong tot oud, iedereen komt ermee in aanraking: het verbod. Altijd gepaard met een mysterieuze aantrekkingskracht. Waarom is het zo verleidelijk te proeven van de verboden vrucht? Vluchtig, verborgen, wanneer niemand kijkt. Of juist in het openbaar, voor een extra kick.
Het antwoord is simpel: hoe krachtiger het verbod, des te groter het verlangen om te doen wat niet mag. Om het 350-jarig bestaan van de stadsbibliotheek te vieren, besloot Centre Céramique Maastricht dan ook de menselijke begeertes te vervullen met de bijzondere tentoonstelling Verboden Boeken.
“Een boek, dat verboden is, moet ieder hebben, en het verbod verdrievoudigt het aantal lezers”, schreef Paulo Ferrari (La Satira E Parini, 1964). Dat hij de spijker op zijn kop slaat, blijkt uit alle grote literaire namen uit de folder: Salman Rushdie, Hemingway, Copernicus, Marx, Gerard Reve, Darwin. Dat belooft wat. De entree is geheel in stijl voorzien van zijn eigen ontzegging: alleen geschikt voor zestien jaar en ouder. Het eerste verbod, nog niet eens onderdeel van de tentoongestelde boeken, trekt nu al aan. De ingang door een brede, pikzwarte schuifdeur, die langzaam open gaat en razendsnel weer sluit, maakt een duidelijk statement: er is geen weg meer terug.
De mystieke, spannende en tegelijkertijd ontoegankelijke kleur loopt als een rode draad door alles heen. Elke ruimte is ermee bekleed, die gescheiden worden door lichtelijk doorzichtige, fluweelzachte gekleurde gordijntjes. Wederom zwart. Nieuwsgierigheid, een schijntje voyeurisme en een onbedwingbare behoefte om te kijken naar wat erachter zit roept het op. Deze vormgeving verwondert, prikkelt en verrast, bij elke nieuwe ruimte. Maar wekt ook de illusie van het kriebelende stiekeme. Weer even teruggebracht naar dat paradoxale gevoel van het pakken van een verboden snoepje.
Naast een spannend avontuur is de expositie ook een zeldzame en unieke samenstelling van foto-, boeken- en filmmateriaal. Een helder overzicht van verboden boeken wordt ondersteund met pakkende, opmerkelijke en excentrieke foto’s, zoals een lezende Marilyn Monroe in Ulysses van James Joyce, een uitdagende poster van Lolita en tientallen erotische portretten uit de Seksuele Revolutie van de jaren zestig. Originele toevoegingen zoals een sterrenstelsel en wiskundige modellen bij boeken van Galilei en Copernicus (ook aanwezig!) en opgezette kleine vlinders bij ‘vlinderaar’ Vladimir Nabokov brengen de boeken tot leven.
Fantasieverhalen worden werkelijkheid en laten de bezoeker vervallen in nostalgische mijmeringen over verloren tijden, auteurs en verlangens, die vaak nog actueel en universeel blijken te zijn. De kijker valt bovendien van de ene verbazing in de andere als het gaat om de aanwezige originele exemplaren (in transparante vitrines) van o.a. Mein Kampf, Das Kapital, Dik Trom en één van de allereerste Encyclopedieën ter wereld.
Aan oog voor detail geen gebrek in deze geheimzinnige omgeving. De heldere informatieborden zijn geschreven in toegankelijke taal en spreken de lezer aan op een speelse manier. Ze werken op de lachspieren (bij Marquis de Sade: ‘dit boek staat stijf van de seksuele afwijkingen’), en wakkeren een speciale heimelijke sfeer aan. Veel gegniffel en zo nu en dan blosjes op de wangen. Details zijn ook zichtbaar in de kleine, afgesloten presentatieruimtes. Met elk een andere thematische kijk op alles wat met censuur, onderdrukking en verbod te maken heeft, komen onderwerpen aan bod als religieuze onderdrukking, ‘schrijvers met staatsgevaarlijke pennen’ en lichamelijke liefde.
Ondanks een lichtelijk verwarrend effect door de grote sprongen in de tijd – van Rushdie naar Calvijn, om vervolgens weer terug te keren naar Galilei en weer verder te gaan met Darwin – zorgt dit voor een compleet beeld van alles wat niet geschreven mocht worden. Er zou echter meer informatie gegeven mogen worden over de mensen achter de schermen; wie heeft het opgezet, hoe is de vormgeving tot stand gekomen?
Al met al is Verboden Boeken een aanrader voor iedereen met een liefde voor boeken, films, politiek, religie en wetenschap. Wees niet vies van onverwachte wendingen. Psst! Sla vooral de laatste linkerhoek niet over. Voor een extra rode oortjes effect. En niet vergeten: deze tentoonstelling is eigenlijk verboden.
Verboden Boeken (Centre Ceramique, Maastricht, t/m 28 oktober 2012)
Meer informatie: Centre Ceramique
Marjolein Welling
Tags: Centre Ceramique, Maastricht, Verboden Boek
