Mijn reis naar Maastricht op de elfde van de elfde in 2011 begint op het centraal station in Utrecht. Mijn eerste confrontatie met de start van het carnavalsseizoen ook. Tussen hordes mensen door – het is spitstijd – verschijnt uit het niets iemand in een geel kuikenpak. Velen kijken verbaasd naar de al ietwat aangeschoten vrouw. Maar ik begrijp waar ze heen gaat. En waarom.
Al sinds een jaar of tien vier ik zo nu en dan carnaval. Een fervente vierder ben ik nooit geweest, maar ik heb veel leuke carnavalsjaren gekend. De hoofdreden dat ik het vier in de Limburgse hoofdstad, heeft altijd gedraaid om saamhorigheid. Vreemden ontmoetten elkaar, liefdes bloeien op, mensen zijn in een goede stemming. Eenmaal aangekomen in Maastricht lijkt dit beeld bevestigd te zijn. Mensen zijn vrolijk en hebben zin om te feesten. Het Vrijthof blijkt die middag al om twaalf uur compleet volgepakt te staan.
Er mochten maximaal twintigduizend mensen staan op het plein. Maar die aantallen worden ver overtroffen. Veel Limburgers nemen maanden van tevoren een vrije dag om hier te kunnen staan. Carnaval is voor deze mensen meer dan alleen een feest. Het heeft iets symbolisch. Het lijkt een manier te zijn om te kunnen ontsnappen aan de werkelijkheid, de waan van de dag. Men mag ongelimiteerd iemand anders zijn, naar eigen keuze. Hoe absurd, bizar of belachelijk je je ook gedraagt of eruit ziet: alles kan, alles mag.
Dit is het mooie aan dit feest. Het geeft in tijden van sterke individualisering weer een gevoel van verbinding, van een gedeeld gebruik waar we samen van kunnen genieten. Carnaval is een belangrijk onderdeel van – met name – de Limburgse cultuur en dat is voelbaar. Het toch al sterk aanwezige chauvinisme in Maastricht wordt versterkt. En dat is ook niet slecht. Het is goed dat mensen in zo’n grote getale samen kunnen zijn en niets liever willen dan een dag zonder zorgen. Een dag die je onttrekt aan de alledaagse werkelijkheid. Even niets, gewoon feesten.
Maar helaas blijkt er ook een keerzijde. In de trein was het al te merken dat het bier bij veel carnavalgangers rijkelijk vloeide. De avond was nog niet gevallen of een aantal mensen was al niet meer in staat om te lopen. De meesten begonnen in de ochtend met drinken. Eenmaal aangekomen in de binnenstad van Maastricht ontstaat er een ongemakkelijke situatie. Er is spanning. Glasscherven op de vloer. Geschreeuw. Er is net ruzie geweest. Twee groepen staan tegenover elkaar en zijn zichtbaar agressief.
Na enige navraag blijkt dat een paar leden van de groep “gewoon” zin hadden om te knokken. Want ja, alle remmen los en dat is stoer, ruig en “lachen”. Deze situatie legt precies de vinger op deze plek: carnaval voelt niet meer als dat wat het geweest is. Echte excessen zijn er niet, maar er is een kentering in de sfeer. Tegenwoordig lijkt het vooral te gaan om zoveel mogelijk alcoholgebruik en is er duidelijk meer agressie op straat. Nog steeds leven mensen maanden toe naar dit feest, maar de functie van uitlaatklep neemt buitensporige vormen aan. Situaties lopen uit de hand.
Deze kentering is ook terug te zien in het beleid. Er is een strenger toezicht op alcoholmisbruik. Alleen jongeren met een polsbandje krijgen alcohol, wanneer ze kunnen aantonen dat ze ouder dan zestien zijn. Ook zijn er toezichthouders, die jongeren wijzen en aanspreken op alcoholmisbruik. De zogeheten comazuipers nemen toe, zo blijkt uit het aantal opnames tijdens de carnavalsperiode. Rondkijkend in de stad word ik me bewust van deze verandering. Het is zeker een gezellige avond, het maakt veel uit met wie je er bent en met hoeveel. Maar de sfeer voelt anders als eerst. Ietwat teleurgesteld keer ik terug naar huis.
Marjolein Welling
Tags: Vrijthof
De avond tevoren op het pancratiusplein in Heerlen…gezellig feest met paar duizend of enkele honderden carnavalsvierders heb niets gemrkt van excessen, comazuipers etc. Populariteit heeft z’n prijs en groter is niet beter. Ik hoop in ieder geval dat oad op nuuj in heerlen niet verder groeit!