Lak Aan Braak maakt het weerloze waardevol

Wie in Heerlen zijn ogen goed de kost geeft zal ontdekken dat delen van gebouwen een ander kleurtje  hebben gekregen. Muurkunstenaars hebben de vrijheid gekregen én genomen om het verval op braakliggend terrein onder handen te nemen. Omdat muurkunst vaak in verband wordt gebracht met graffiti, met iets illegaals, gingen de deelnemende kunstenaars voor de zekerheid met een toestemmingsverklaring op pad. Toestemming en opdracht van het Heerlense kunstencentrum kUS.

Maanden geleden begon curator Jens Besser uit Dresden met het uitzoeken van geschikte locaties. De door hem uitgenodigde kunstenaars kwamen van heinde en verre: uit Maastricht, Amsterdam, Rotterdam, België en Duitsland. Behalve uit Heerlen, notabene de stad die een traditie heeft hoog te houden op het gebied van straatkunst en urban art. Het werpt een klein smetje op de inmiddels begonnen tentoonstelling Lak Aan Braak waar volgens kUS-directeur Toon Hezemans “natuurlijk ook kunstenaars uit Heerlen aan mogen meedoen”. Net als buurtbewoners, huiseigenaren en woningstichtingen. De respons was naar verluidt overwegend positief, uitgezonderd de paar mensen die de politie belden of de kunstenaars boos wegjoegen.

Jens Besser (Sittarderweg)

Schunck*conservator Lene ter Haar noemt tijdens de opening een aantal zaken waarin ze onderscheid maakt tussen muurkunst en graffiti. De muralisten krijgen de tijd om na te denken over de omgeving waarin het werk wordt gemaakt; er is tijd voor experiment, over de keuze van het materiaal. Door dit experiment kan er ook een relatie worden aangegaan met de locatie, een intimiteit worden vastgelegd van de besloten ruimte waar verder niemand naar op- of omkijkt. Waar graffiti een haastklus is van een persoon, deels vanwege het illegale karakter, gaat het bij de muralisten om inclusiviteit en participatie.

Marie van Vollenhoven (garagebox achter Broodje à la Carte, Nobelstraat)

Lak Aan Braak staat natuurlijk in schril contrast met de achtergrond van het door een heuse revolte ingegeven muralismo. In eerste instantie bedoeld om de ongeletterden in het Mexico van begin vorige eeuw via muren en gebouwen te informeren over overheidsbesluiten, gaven de kunstenaars die hiervoor de opdracht kregen, met name gehoor aan de onvrede van het volk en de arbeiders. Die waren de wurggreep van de heersende klasse en de economische crisis meer dan zat. Stakingen en onlusten leidden in het Mexico rond 1910 tot de eerste grote revolutie van de vorige eeuw, geleid door Emiliano Zapata. Honderd jaar later lijkt muurkunst een wedstrijd voor kunstenaars die elkaar willen uitdagen en overtreffen in extravagantie en een poging verband te leggen tussen locatie en afbeelding. “Kunst zonder inhoudelijke beperking”, volgens Ter Haar. Dat klopt. Kritisch engagement, gevat in een artistieke of sociaal-maatschappelijke context bevat de tentoonstelling bepaald niet.

Skount (midden, zijkant van Schunck*project Tosca, Pancratiusplein)

Op een zonovergoten zaterdagmiddag in mei gaat curator Jens Besser voorop tijdens een van de fietstochten voor geïnteresseerden. Er is nogal wat te zien. Bovendien leidt de route langs muurschilderingen die al eerder lak hadden aan braak op plekken waar je niet snel komt en amper besef hebt van de mate van verval. Zo’n fietstocht met curator als gids is dan wel zo handig als je bedenkt dat je er niet makkelijk achterkomt welk werk waar te zien is. Een compleet overzicht van de straten met afbeeldingen was geen overbodige luxe geweest. De werken die zijn aangebracht op een hoogbouwflat in de Kerkraadse wijk Bleijerheide moeten nog worden voltooid. Eigenaar Land van Rode gaf weliswaar toestemming maar op de website van de woningcorporatie is vooralsnog geen enkele informatie te vinden over het kunstproject.

Dave de Leeuw (Sittarderweg)

De route van Lak Aan Braak begint op de parkeerplaats van de Aurora-appartementen langs de Sittarderweg, de straat die lange tijd door veel Heerlenaren werd gemeden vanwege zijn tippelzone en drugshandel. Op de dag van de opening stond Dave de Leeuw nog met ladder en spuitmasker de zijkant van een voormalig drugspand te bewerken. Het afgebeelde meisje oogt lieflijk, maar haar blauwbetraande blik straalt ook iets zorgelijks uit. Een onooglijk gebouw op de parkeerplaats laat werk zien van de in Amsterdam wonende Spanjaard Skount. Emotie, gevoel en verbeelding noemt hij zijn materialen waarmee hij de mythische, clowneske figuren met sierlijke uitsteeksels schildert. Ze zullen nog een paar keer de fietsroute passeren.

Lastplak (Huskensweg)

Lang de Huskensweg ligt kunstcollectief Hee-Art in het pand van de voormalige Ondergrondse Vak School voor mijnwerkers. Aan de achterzijde leefde Lastplak zich uit met stripachtige dieren, poppetjes en figuren. Lastplak is een collectief uit Rotterdam dat zowel de geschiedenis van de cartoon (o.a. Robert Crumb) en graffiti laat samengaan in een bonte, bijna psychedelische stoet van stijlen en vormen. Lastplak spat bijkans van de muur. Jammer dat een van de hoogtepunten van de tentoonstelling vanaf de openbare weg niet zichtbaar is. De binnenplaats van kunstencentrum kUS toont een ander maar net zo’n kleurrijk werk van de Rotterdammers.

Gigo (Kapelaan Berixstraat)

Kan de tegenstelling groter aan de Nobelstraat? De stijve regelmaat van lamellen in de etalage van een praktijk voor fysiotherapie tegenover de explosie van beelden door Jens Besser en zijn landgenoot Gigo. De laatste relativeert zichzelf in een sleetse portiek met de spreuk “he and his stupid ideas”. Dat valt reuze mee. Zijn werk mag er zijn. Zoals de kronkelende ledematen in de galerieruimte van kUS. Het acryldoek doorklieft een tijdslijn waarin het verloop van de tentoonstelling is te volgen via foto’s, notities, krantenknipsels en brieven van huiseigenaren waarin ze toestemming verlenen voor de muurschilderingen. Aan de Kapelaan Berixstraat, een rustig zijweggetje van de Nobelstraat, welven Gigo’s lijnen een figuur die overtuigt met energieke kleuren. Je voelt aandrang om spontaan alaaf! te gaan roepen. Wie weet kruipt de afbeelding elk moment van de muur kruipen voor een gezamenlijke kroegentocht.

El Neoray & Vagabundos: Heerlen Is Boos (Spoorsingel)

Ook Jeroen Veldkamp heeft in Heerlen lak aan braak. Als grafisch ontwerper El Neoray mocht Veldkamp reeds een plaathoesje voor James Blake ontwerpen. Leuk voor op zijn cv. Niet dat dit hem veel hielp toen hij met zijn Antwerpse stadgenoten Vagabundos aan de Huskensweg aan de slag wilde. Door buurtbewoners werden ze meteen weggejaagd. Zijn de gedrochten die de Belgen noodgedwongen aan de achterkant van kUS langs de Spoorsingel tekenden daarom zo ongezond en monsterachtig? “Ik heb al veel meegemaakt in mijn leven maar dit slaagt alles”, hebben de jonge makers erbij geschreven. Even bijkomen van de schrik door het daadkrachtig optreden van vermetele burgers? Hoe anders kan de titel van het werk worden uitgelegd: Heerlen Is Boos!

Lak Aan Braak (kUS, Heerlen-Parkstad, t/m 30 juni 2011)

Meer info: kUS

Harry Prenger

Tags: , ,

3 comments

  1. Mooi artikel, Harry! Maar nog wel even dit: kunstenaars uit Heerlen zijn ook gevraagd om mee te doen met dit project. Dave de Leeuw bijvoorbeeld is een echte Heëlesje jong. Maar niet elke kunstenaar uit de regio is zo makkelijk uit zijn nest te krijgen: Laks aan braak?
    Na afloop van de expositie hopen we een publicatie te kunnen maken met een plattegrond met alle muurschilderingen in Parkstad.

  2. Dit wettigt wel een bezoekje aan mijn geboortestad.

  3. […] Artikel Lak Aan Braak Maakt Het Weerloze Waardevol […]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *