Door middel van tentoonstellingen, projecten, vinylplaten en boekpublicaties laat Onomatopee zien dat je met kunst en cultuur op verschillende manieren kunt omgaan. De in Eindhoven gezetelde organisatie biedt een podium voor audiovisuele ideeënkunst gekoppeld aan engagement. Men beschouwt kunst als communicatie om een samenspel te scheppen en onderzoek te doen naar de mogelijkheid van kruisbestuivingen tussen kunstenaars, curatoren en publiek.

Remco van Bladel en Freek Lomme namen in 2006 het initiatief tot Onomatopee. De een is muzikant en grafisch ontwerper, de ander curator, dichter, schrijver èn directeur van Onomatopee, waarvan de catalogus inmiddels tientallen uitgaven omvat. Neem Cavity: the Capacitive Version van geluidskunstenaar Gert Jan Prins. De bij het gelijknamige kunstwerk behorende editie bestaat uit een vinyl ten inch en een grafisch onberispelijk vormgegeven boekje waarin essays en afbeeldingen. Via een met koperplaten bekleedde ruimte, waarin de bezoeker wordt geconfronteerd met elektromagnetische golven, onderzoekt Prins de vraag of lichaam en geest van de mens wel zo makkelijk integreren in de mechanische en gedigitaliseerde systemen van onze samenleving.

Bijzonder is ook een experimentele interpretatie op de ‘lofi’ stroming binnen de alternatieve popmuziek van medio jaren negentig. Het object van The Rose Frustrates is een dubbele vinylsingle verpakt in een doosje met onder meer artwork van de in Sittard werkzame kunstenaar Jowan van Barneveld. Van Dick Raaijmakers, de in Maastricht geboren pionier van tape- en elektronische muziek, bracht Onomatopee een Engelse vertaling uit van De Methode; een achter poëzie-achtige taalkunst verscholen zoektocht naar de ‘vergeten’ betekenis van eenvoudige Nederlandse basiswoorden.

Volgens Freek Lomme zijn doelstelling en uitingen van de projecten binnen Onomatopee tamelijk divers, maar wel eenduidig in het overbrengen van idee en zeggingskracht: “In haar motieven is Onomatopee scherp, wil ze haar werking duidelijk positioneren. De concrete projecten die hier uit voortvloeien zijn tastbaar en engageren, afhankelijk van het project, een breder publiek of een select vakpubliek. Een project als Verboden Te Lachen!, dat inging op de rol van humor als ontwerpstrategie, tegen de achtergrond van de discussies over Deense spotprenten en Theo van Goghs acties, trok vele duizenden bezoekers die niet alleen visueel ‘design’ bekeken maar zich ook een positie innamen ten opzichte van de diverse werken: verdiept kijkend, een positie aanmetend: denkend, tastend en discussiërend”.

“Een project als Method daarentegen, waarin theorieën van Dick Raaijmakers, is sterk academisch, inhoudelijk van aard. Je kan dit werk hermetisch tegemoet treden, als een straffe filosofische verhandeling over technologische cultuur, maar je kan het ook poëtisch lezen, subjectief, en je persoonlijk referentiekader afmeten aan de hermetische orde die er onder ligt. Onomatopee wil, door de diverse projecten, publiek serieus nemen: aanspreken door actuele, urgente onderwerpen met betrekking tot onze ontworpen cultuur op te pakken en aan te kaarten door ervaring (expositie) en verdieping (publicatie, lezing etc.).”

Mijn veronderstelling dat het uitgangspunt van Onomatopee gebaseerd is op werkwijze en instructies van componist John Cage wordt door Lomme stellig van de hand gewezen: “Cage is een vormkrijger uit een verloren tijdperk: interessant maar niet actueel. Wel is het goed dat we ons bewust zijn van de positie van artistieke productie toen en nu. Kunst stond vroeger op een autonoom voetstuk terwijl het zich nu progressief moet bewijzen. Cage ging voor autonomie en andere nadrukken in een tijdperk waarin die vrijheid moest worden genomen. Nu hebben we die vrijheid en moeten we leren die goed te benutten. Na de emancipatieslag van de vorige generatie volgt nu de slag naar geëmancipeerd samenleven“.

Over de inbreng en deelname van kunstenaars aan Onomatopee zegt Lomme dat er “te allen tijde een urgentie moet zijn, een specifiek cultureel veld waartoe de productie zich verhoudt, wat we publiek kunnen maken door de relevante spanningen hierin bloot te kunnen leggen. Dit gebeurt in samenspraak met de makers. Het werk moet genoeg body hebben: moet progressief zijn, bewust zijn van haar plek in onze ontworpen cultuur en bewust zijn van haar uitdrukkingswijze.”

Van Bladen en Lomme doen met Onomatopee een poging nieuwe inzichten te verschaffen door middel van het verdiepen en verbreden van kunst in een context van het visuele, het kritische en constructieve. Wanneer het allemaal op zijn plek valt zou dit alles moeten leiden tot innovaties waarin een nieuwe waarde van communicatie en ideeën plaatsvindt of, zoals te lezen valt op de site, ‘een kloof overbruggen tussen het politiek-morele, ethische en het technische domein’.

Lomme: “Dit klinkt heftig, maar individuele makers hebben altijd motieven die ze uitdrukken en over deze motieven valt te spreken: kunstenaars, ontwerpers etc. zijn eigenlijk ‘ongevraagd adviseurs’ die uitdrukkingen rond ons cultureel veld verhalen. Zonder de contouren hiervan op hun progressieve en technische uitdrukking te beoordelen betekent ze niets. Onomatopee wil een platform zijn dat bemiddelt tussen deze ideeën en het publiek. Goede, zelfbewuste makers weten vaak zelf precies waar ze staan en hoe hier mee om te gaan”.

Meer info op: Onomatopee.net

(Een onomatopee of klanknabootsing is een stijlfiguur waarbij in een of meerdere woorden een geluid wordt nagedaan - Wikipedia)

Harry Prenger