door Janneke Prins
Andy Bichelbaum en Mike Bonoanno delen in de tentoonstelling Out-Smarting Capitalism een artistiek corrigerende tik uit aan Corporate America en iedereen die bij die één procent hoort. ZwartGoud vroeg haar medewerker Janneke Prins, die participeerde in drie anti G8-demonstraties en de tel kwijt is van het aantal gelopen demonstraties sinds 2001, om deze in Nederland unieke tentoonstelling te bezichtigen. Het antwoord was een feestelijk “ja”.
Wat de Yes Men doen, doet denken aan een kruising tussen Occupy/ Spaanse Indignados en cliniclowns. Ze hekelen op een lollige manier de bijwerkingen van multinationals. Filosofisch lijkt hun gedachtegang gestoeld op de documentaire The Corporation (Mark Achbar & Jennifer Abbott, 2003), waarin multinationals als individuele juridische entiteiten worden opgevoerd. Door slim gebruik te maken van of juist wetgeving te omzeilen, lijkt niemand meer aansprakelijk voor de humanitaire misdaden die veel multinationals plegen. Zoals Monsanto, de agriculturele groothandel waar recent in Europa veel protest tegen was.
Bichelbaum en Bonoanno geloven in ‘identity correction’ in plaats van ‘identity theft’. De ‘gestolen variant’ is een fenomeen in de VS, waarbij ineens een onbekende met je hele hebben en houden ervan door gaat. Wat deze twee kunstenaars - die balanceren op de rand van kunst en activisme - precies drijft vertelt de tentoonstelling niet. Als bezoeker krijg je enkel de eindproducten van mediastunts van de Yes Men te zien. Maar die zitten even gelikt en slim in elkaar als de tv-spots die we dagelijks via de BV Nederland te zien krijgen. Ze kiezen dezelfde zalvende voice-overs en happy jingles om hun boodschap te ondersteunen.
De mooiste actie is toch die rondom het Bhopal-schandaal. De Yes Men onderscheppen een mail van de BBC aan DOW, waarin het chemieconcern wordt uitgenodigd iets te zeggen ter herinnering aan twintig jaar na de giframp in India (op 3 december 1984 stierven zeker tweeduizend mensen in het Indiase Bhopal nadat een gifwolk ontsnapte aan een DOW-fabriek). De Yes Men geven zich uit als woordvoerders van DOW en zeggen live op tv dat er eindelijk schadevergoeding wordt betaald aan alle slachtoffers en nabestaanden van wat nog altijd geldt als de grootste giframp ooit.
Op de tentoonstelling zien we in een videofragment hoe de Yes Men natuurlijk doodzenuwachtig de BBC-studio betreden en hoe enkele uren later het nieuws bekend wordt dat de schadevergoeding een ludieke actie betrof. In het tweede deel van de video gaan ze naar Bhopal om erachter te komen of ze nabestaanden hebben beledigd met hun kortstondige bericht van hoop. Eigenlijk worden ze met open armen ontvangen. Zoals een van de betrokkenen zegt: “DOW geeft al twintig jaar geen thuis, dus die enkele uren hoop lieten ons even in de hemel rondwaren.”
Af en toe heeft de tentoonstelling een iets te hoog kennersgehalte. In een van de videofragmenten hekelen de Yes Men het olie- en energiebedrijf Halliburton. Zo moet je maar weten Halliburton gelieerd was aan Dick Cheney, die ten tijde van de Irakoorlog vicepresident van de VS was.
Na afloop kan de bezoeker nog een kop koffie bestellen in het café. Daar sta je dan oog in oog met affiches van Malcolm X, Emiliano Zapata, Mahatma Gandhi, Che Guevara, Rosie the Riveter en Marianne die als de Vrijheid het Franse volk naar de revolutie leidt. Al deze beroemde leiders hebben een Mc-Do make-over gekregen, ze zien er een beetje uit als de rood-gele clown die de grote hamburgerketen een kindvriendelijk gezicht moet geven.
Het kan niet anders dan dat de bezoeker op zijn minst met een glimlach de tentoonstelling verlaat. Al was het om de slim geconstrueerde mediastunts van de Yes Men.
het domein hedendaagse kunst
The Yes Men – Out-Smarting Capitalism (Het Domein, Sittard, t/m 30 november 2014). Elke eerste zondag van de maand is de entree gratis.
Tags: Het Domein, The Yes Men
