Sem Shayne’s Calaisfornia: sluipen in het grimmige sprookjesbos van kamp Calais

door Judith Boessen

Sem Shayne is een lefgozer, zoveel is duidelijk. De piepjonge fotograaf (22) studeerde vorig jaar af (aan de Academie Beeldende Kunsten Maastricht), met een webdocumentaire en fotoreportage over de jungle van Calais. De titel van zijn fotoreeks Calaisfornia refereert aan de vervlogen dromen van Amerikaanse kolonisten. In plaats van schuldbewuste plaatjes die ‘de vluchteling’ vooral typeren als slachtoffer van een verre en wrede oorlog of een failliet Europees immigratiesysteem, gebruikt Shayne schaamteloos de trucendoos die je aantreft bij de meest gelikte fashion fotografie.

Start en finish
Neem nu de foto van de jonge Pakistani met het kraakheldere gebedshoedje. Vermoeid rust zijn hoofd op de omgevouwen rechterhand. Zijn peinzende blik is naar de modderige grond gericht, alsof daar het focuspunt van zijn toekomst te vinden is. De vlezige benen lijken ontspannen uit elkaar te vallen, een beetje zoals de gemiddelde man wijdbeens in metro of tram hangt, maar de gebalde linkervuist en de spierspanning in zijn dijbenen verraden het Pakistaanse model.

Ondanks de klassieke pose, die losjes refereert aan Rodins Denker, zien we hier een jongeman die zich opmaakt voor actie. De vluchteling als een kat in het nauw die zich een laatste keer uitrekt voordat hij de sprong over de schutting zal wagen. Aan zijn schoeisel, glimmend witte Nikes met de iconische blauwe vleugels van de zegevierende godin Nikè, zal het niet liggen. Die zijn gemaakt om te springen, sprinten en te overwinnen. Die schutting wordt figuurlijk weergegeven door het houten staketsel dat achter de knaap te zien is. Getimmerd als een primitieve goal die je op ieder achteraf-veldje vindt waar jongens tegen ballen trappen, torent hij boven het personage uit. De houten poort is zowel de start als finish voor de vele Pakistaanse, Syrische en Eritreese spelers. De vluchtweg naar Engeland eindigt immers meestal waar hij begon: In de modderpoel van het kamp.

James Dean als refugee
Op een andere foto zien we, gehuld in rookgordijnen, de volgende protagonist. Zijn dikke zwarte haar valt als een bles naar voren en vloeit over in de pluim rook die uit zijn mondhoeken waaiert. Als een geoefende roker houdt hij zijn sjekkie vast tussen wijsvinger en duim. Zijn krappe ruitjesblouse spant om zijn pezige schouders en armen, de kraag is nonchalant omhoog geplooid: de perfecte alkoof voor zijn knappe gezicht. De foto doet denken aan de iconische zwart-wit portretten die Dennis Stock een halve eeuw geleden maakte van filmsterren als James Dean.

Shayne maakt een hedendaagse versie van de gekwelde meisjesheld die zijn sterrenstatus het liefste verstopt achter opstaande revers en een walmende peuk. De klassieke driekwart pose, de terloops diepzinnige blik, de gebeitelde neus en kaaklijn, en dat rauwe randje zelfdestructie dat hoort bij echte idolen. Het moge duidelijk zijn: Deze verschoppeling heeft sterrenpotentie. Daar doet die stapel met klamme dekens op de achtergrond niets aan af.

Filmsterren in het kamp
Sem Shayne behandelt de jongemannen in de jungle van Calas in eerste instantie als modellen, en niet als de zielige hoopjes menselijk overschot die in de mainstream media zowel angst als medelijden oproepen. Behendig plaatst hij de jongens voor zijn camera en kient vervolgens een uiterst gelikte compositie uit. Shayne is niet blind voor de uiterlijke schoonheid van deze mannen, en voert deze terloops het beeld binnen. Door het inflitsen van zijn modellen, een standaard truc binnen de modefotografie, weet Shayne de jonge kampbewoners geraffineerd naar zijn hand te zetten. Het vluchtelingenkamp lijkt plotseling een decor, en de exotische jongemannen worden voor het voetlicht gebracht als heldhaftige en mysterieuze filmsterren.

Het betoverde bos
Diezelfde filmische benadering voert Shayne door in de omgevingsfoto’s van kamp Calais. We zien hutjes, tenten en barakken oplichten in de invallende duisternis, en door Shayne’s lens verandert de Noord Franse modderpoel in een suggestieve filmset. De rondslingerende papiertjes, verdwaalde plastic zakken en het sinistere silhouet van stakerige takken die hun vingers in het nachtelijk blauw priemen geven het juiste cachet aan dit grimmige sprookjeswoud. De hutten en tenten tonen zich als peperkoeken huisjes in het laatste licht van de avondschemering. Als de archetypische helden en dwazen uit sagen en fabels sluipen Shayne’s refugees door dit betoverde bos.

Het vluchtelingenkamp van Calais is ondertussen verworden tot recente geschiedenis. Europa eindigt sinds de Brexit aan de Noordzee, en als gevolg van terroristische aanslagen maken Frankrijk, België, Duitsland en Nederland zich op voor de herinvoering van grenscontroles. Vrij verkeer van personen, een van de kernwaarden van de Europese unie, eindigt ook voor ons binnenkort aan een slagboom of schutting.

Meer weten?
semshayne.com

(artikel gepubliceerd in samenwerking met Mister Motley)

Tags:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *