door Janneke Prins
Eyes Wide Shut is een spannende, knappe voorstelling van Toneelgroep Maastricht. Vooral de woordspelingen in de toneeltekst zorgen voor de dynamiek, want de voorstelling is naast de pikanterie die bij het thema erotische verlangens hoort, erg narratief.
De beginscène is statisch: een aantal dansparen gehuld in galaglitters en goud kijkt in bevroren houding het publiek aan en zingt Bach’s lied Widerstehe Doch Der Sünde (Weersta de zonde). Ondertussen steekt aan de rechterzijde van het toneel een speler devoot tientallen lichtjes aan die op tafels staan.
De dansparen zijn op een carnavalsfeest, waar ook de hoofdpersonen Albert Hofman en zijn vrouw Florine zich bevinden. De mannelijke hoofdrol is toebedeeld aan Beau Schneider, die na zijn GTST-carrière weer voor de planken voor het levende publiek kiest. Deze hoofdrol is ook enigszins statisch, Schneider is veel aan het woord om het verhaal uit de doeken te doen en beeldt daarnaast met zijn lange, kaarsrechte houding de ratio en de zedelijkheid uit. Hofman is namelijk de arts die op vleselijk gebied altijd de klinische analist probeert te blijven.
Maar deze carnavalsavond (feest van het vlees) brengt daar verandering in. Nick Nachtegaal kruist Hofman’s pad, een oud-studiegenoot die van het leven geniet. Hij is muzikant en nodigt de arts uit om eens naar George’s Jazzcafé te komen, waar Nachtegaal regelmatig optreedt. Op de feestavond wordt het echtpaar in verleiding gebracht door diverse gasten, wat de aanleiding vormt voor Florine om bij thuiskomst te vertellen over die Rus op vakantie. Wederom in monoloogvorm voert actrice Joke Emmers het publiek mee naar Formentera, waar haar blik en de zijne elkaar hadden gekruist, voor een seconde, voor een maand, voor de eeuwigheid. Het had een haar gescheeld of ze had om die ene blik haar leven met Hofman verruild voor een in Moskou.
Diezelfde nacht wordt Hofman nog opgeroepen om naar een sterfgeval te komen. Na dat bezoek blijft hij rondzwerven op straat en komt de onderkant van de samenleving tegen. Zijn ratio is in verwarring gebracht door de Russische fantasie van zijn vrouw en zo daalt Hofman langzaam af naar zijn onderbewuste. Hij belandt uiteindelijk in het jazzcafé van zijn studiegenoot. Daar hoort hij toevallig over een feest dat het Nieuwe Testament van de Kamasutra zou zijn. De toegang tot het feest wordt verschaft door zich anoniem in maskers en capes te hullen en door het geven van een geheim wachtwoord. Hofman’s ratio is inmiddels zo aan de kant gezet door zijn passie dat hij alles op het spel zet om bij dat superseksfeest binnen te komen.
In het diepst van de nacht komt hij aan bij dat grote huis van de hogere klasse, noemt het verkregen wachtwoord en wordt binnengelaten. De met kaarslicht overladen tafels dienen inmiddels als enige decor en verlichting, terwijl de acteurs in opzwepend spel de liefdesdaad nabootsen. Onze arts kijkt vanachter zijn masker zijn ogen uit, totdat een dame naar hem toe komt en maant hem onmiddellijk dit feest te verlaten: “Jij snapt niet wat hier op het spel staat.” Hofman begrijpt dat inderdaad niet, hij luistert niet naar zijn Reddende Engel. Hij wordt ontmaskerd, maar in dit slot volgt Toneelgroep Maastricht het oorspronkelijke werk Traumnovelle van Arthur Schnitzler uit 1925 met een geruststellend ‘eind goed al goed’.
Hoewel veel scènes overeenkomen, is de toneelvoorstelling overigens geen kopie van Stanley Kubrick’s gelijknamige Eyes Wide Shut uit 1999, zijn laatste rolprent waar het steracteurkoppel Cruise en Kidman in figureren. De keuze voor muziek wijkt bijvoorbeeld sterk af van de filmversie. Waar Kubrick spookachtige, donkere muziek liet componeren door Jocelyn Pook, kiest Servé Hermans voor bekendere aria’s zoals Bei Männern, Welche Liebe Fühlen uit Die Zauberflöte van Mozart en Händel’s Lascia Ch’io Pianga.
Sterk aan deze voorstelling is het minimalistisch gebruik van rekwisieten en de daverende vloed aan woordspelingen in de toneeltekst. Omissies werken goed op het toneel, zo verwijt Florine haar man na de carnavalsavond: “Je hebt nog nooit… met mij….”. Ook komen een aantal eigentijdse elementen voorbij in de dialogen. Refererend aan de Zwarte Piet-discussie zegt Hofman twee keer: “Ik ben een vreemdeling zeker, die verdwaald is zeker”. En Nachtegaal zegt dat de bezoekers van de villa tot “de 1 procent” behoren, een referentie van de Occupy-gedachte dat 99 procent van de wereldbevolking arm is.
Deze uitvoering van Eyes Wide Shut is dan ook een aanrader voor mensen die van intertekstualiteit houden, die van verwijzingen naar literatuur, opera en andere vormen van kunst en actualiteit houden.
Eyes Wide Shut Toneelgroep Maastricht (29 augustus 2016, Cultura Nova, Heerlen)
