Stanley Donwood maakt muurkunst in Bonnefantenmuseum: “als je van beneden naar boven kijkt word je er duizelig van”

door Harry Prenger

“Er komen dit keer geen rechte lijnen, ik heb alles gedaan wat Sol Lewitt niet deed.” Aan Stanley Donwood de opdracht een nieuw werk te maken in de koepeltoren van het Bonnefantenmuseum. Typerend voor de afwijkende keuzes die artistiek directeur Stijn Huijts soms maakt. Zijn nek uitsteken voor kunstenaars die niet per se grote bekendheid genieten binnen de gevestigde galerie- en museumwereld. In het verleden haalde hij Ed Templeton, Kim Gordon en Rita Ackermann naar Limburg.

Stanley Donwood is natuurlijk niet helemaal een grote onbekende. Zoals bekend is hij verantwoodelijk voor het artwork van de Radioheadalbums; een uitgeverij vroeg hem om coverillustraties voor de boeken van JG Ballard. Menige kunstliefhebber bezocht in 2010 zijn spectaculaire tentoonstelling Red Maze in het Heerlense Schunck. Op de slotdag mochten bezoekers zijn werken van de muur halen en gratis mee naar huis nemen. Donwood kijkt er nu met gemengde gevoelens op terug: “het leek me een geweldig idee, maar de nacht ervoor dacht ik: waar ben ik mee bezig? Ik nodig willekeurige bezoekers uit die ik niet ken om mijn werk te stelen. Ik was erbij maar wist niet goed wat te zeggen toen mensen me aanspraken. Volgens mij had ik alleen maar zo’n idiote grijns op mijn gezicht, alsof ik een vliegtuig uitsprong.”

In het Bonnefanten is de kunstenaar druk bezig met een enorme muurschildering aan de binnenkant van de koepeltoren. Zijn handen zitten nog onder de verfresten. In een provisorisch kantoortje met uitzicht op de Avenue Ceramique, laat hij een aantal schetsen zien. Op een tafel ligt een linoleumuitsnede die enkele gebouwen in het centrum van Maastricht moeten voorstellen. Het “Vraithof” komt er ook nog op zegt hij. Doet hij vaker, uitgebreid de stad verkennen voor hij aan de slag gaat. Onder zijn blauwe overall draagt hij een museumbadge met het woord visitor.

“Stijn Huijts vroeg me of ik de koepel wilde beschilderen. Waarop mijn vraag was: hoe?” Inderdaad. Sinds 1996 zit aan de binnenzijde van de achthoekige cupola de minimal art van Sol Lewitt. Pikzwart met strakke witte lijnen in minutieuze maatverhouding. Donwood zal er dus noodgedwongen overheen schilderen. Met eerbied. “Ik beschouw dit werk van Sol Lewitt als een soort instructie hoe ik mijn werk het beste kan maken.”

Stanley Donwood is een makkelijke prater, amicaal, uiterst vriendelijk. Hij geeft toe dat het aanbrengen van een muurschildering in een spits toelopende toren nog een hele klus blijkt. Eenmaal aan het werk deed hij een opvallende ontdekking over het oorspronkelijke ontwerp van architect Aldo Rossi. “Wat ik heb ontdekt is dat de afmetingen bovenaan niet helemaal kloppen. Elke muur heeft een andere maat. Er zijn acht muren, een octagon. Het zou dus aan mathematische basiswetten moeten voldoen, maar dat doet het niet. Er zitten enkele centimeters verschil tussen de muren, alsof het met de hand is gemaakt. Het heeft meer weg van een organische structuur. Vanaf beneden lijkt alles in orde, maar toen ik mijn ontwerpversie erbij pakte, bleek hoe hoger we kwamen hoe moeilijker het werd.”

Toch maakt hij zich geen zorgen. Relativerend: “Ik ben ervan overtuigd dat het allemaal goed komt. Te bedenken dat ik begon met een tekening, daarna alles digitaal heb vastgelegd o.a. via een 3D-ontwerp op beeldscherm, en dat we nu hier met naalden door vellen papieren stencils miljoenen gaatjes zitten te prikken; alle puntjes verbinden we simpelweg met een potlood. Van lowtech naar hightech weer terug naar lowtech, haha.”

Ondanks dat het werk op het moment van publicatie nog niet voltooid is, verklapt Donwood wat we kunnen verwachten. “Ik noem het Optical Glade. Ik heb de structuur van een boom als uitgangspunt genomen, geplaatst in een gestileerde versie van een bos, maar dan geometrisch. Een illusie van een optisch bos.”

Donwood verduidelijkt de gedachte en het beeld dat tot inspiratie leidde voor het werk: “Toen ik opgroeide in Essex zag ik in een bos een klein huisje met een stenen aanduiding, die wees in de directie van een oude weg. Die leidde naar een gebied dat enkele jaren geleden door een hevige storm en modderstroom bijna werd verwoest. Onder de modderlaag ontdekte men houten overblijfselen uit de bronstijd. Ondersteboven. Bomen met de wortels in de lucht. Dat beeld heb ik gebruikt. Wanneer er maanlicht door bomen schijnt lijkt een bos zwart-wit, met een flikkerende schijn erdoorheen. Ook dat wilde ik weergeven. Als een soort op-art. Ik heb het zo gemaakt dat als je van beneden naar boven kijkt je er duizelig van wordt.”

De naam Stanley Donwood wordt zoals bekend in een adem genoemd met Radiohead. De kunstenaar maakte het artwork voor vrijwel alle albums van de beroemde band. Hij en zanger Thom Yorke waren ooit kunststudenten op dezelfde universiteit. “Ik moet toegeven dat ik naar hun muziek heb moeten toegroeien. Ik ben niet zo muzikaal aangelegd. Thom vindt zelfs dat ik toondoof ben, haha. Zelf hou ik overigens meer van techno.”

Het artwork voor Radioheads meest recente lp A Moon Shaped Pool lijkt op beelden van organismen opgedoken uit de diepte van de aardkern. Op de voorkant van de hoes een glooiend maanlandschap. “Gek genoeg is het artwork geïnspireerd door het weer. Ik gebruik in mijn werk vaker beelden van wind, regen en waterplassen. Er was een lange lijst van mogelijke albumtitels, maar op zeker moment riep Thom: ‘a moon shaped pool, that’s it’. Die titel van het album ontstond pas als laatste. Puur toeval”. Volgens Donwood is het de bedoeling dat de ontwerpen voor het album worden tentoon gesteld in het Bonnefanten.

Wat de kunstenaar eveneens gemeen heeft met Radiohead is het uitdragen van politieke bewustwording en sociaalmaatschappelijke betrokkenheid. In het verleden liet Thom Yorke zich vaak negatief uit over Engelse politici. De bezoekers van het retrospectief Red Maze werd gevraagd om een donatie. De opbrengst was bedoeld om het nationaal museum van Kabul te herbouwen, dat in 2001 door de Taliban werd geplunderd. Wanneer de term Brexit, de uittreding van zijn eigen Engeland uit de EU valt, reageert Donwood verontwaardigd. Oprecht boos. ”Oh God. Dit is zo fuckin’ stupid, ik heb er geen woorden voor. Ik ben hier echt furieus over. Het is één grote puinhoop. Allemaal uitgespeeld over immigratie, puur racisme in feite. Fear for foreigners. Die hele Brexit zal nooit werken. En wie krijgt dan de schuld? Niet de politici, maar de immigranten.”

Donwood slaakt een flinke zucht, moet zich even herpakken na zijn tirade. “En wat is dat toch met dat háár van Geert Wilders en zelfs Theresa May. Ik zou niet eens de deur voor ze open maken. Ik ben blij dat ik nu in Maastricht ben, de geboorteplaats van de euro. Ik maakte onlangs een grapje tegen mijn vrienden: ik ga in Maastricht die hele Brexitmess in orde maken.”

Stanley Donwood – Optical Glade (Bonnefantenmuseum, Maastricht, vanaf 1 juni 2017)

bonnefanten stanley donwood

slowlydownward

(foto’s: Harry Prenger)

Tags: , , ,

1 comment

  1. Geweldig leuk artikel. Grote fan van Radiohead en Stanley!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *