Kim Gordon (foto: Richard Kern)

Wat ze precies gaat doen is niet helemaal duidelijk. Het feit dat ze een gitaar meeneemt en haar muzikale partner hetzelfde instrument bij zich heeft, is veelzeggend. Zeker voor de kenners van het werk van Kim Gordon. In april van 2008 opende ze met een elektrische gitaar en kleine versterker haar tentoonstelling met aquarellen in Schunck, Heerlen. Toen was ze in haar eentje. Nu mag ene Bill Nace haar van repliek dienen. Concert voor twee gitaristen. Gezien de achtergrond van beide muzikanten, waarbij improvisatie en afwijkende gitaarstemmingen de graadmeter vormen, zal het ongetwijfeld uitdraaien op wat in de volksmond ook wel een ‘bak herrie’ wordt genoemd.

Kim Gordon (1953) is beeldend kunstenaar, modeontwerpster, en bassiste bij het invloedrijke Sonic Youth. De band uit New York staat bekend om zijn experimentele verkenningen van wat allemaal mogelijk is binnen de rockmuziek. Maar de activiteiten van de New Yorkse groep zijn vanaf eind 2011 een abrupt halt toegeroepen. Toen werd bekendgemaakt dat Gordon haar 27-jarige huwelijk met Sonic Youthgitarist Thurston Moore had beëindigd. En ja, dan is het best lastig om met je ex te gaan optreden en net te doen of er niks aan de hand is. De speculaties over het einde van Sonic Youth zijn sindsdien dan ook niet van de lucht.

Gordon soloprojecten zijn overigens niet uniek, wel talrijk. Apart is dat er van het duo dat ze met Bill Nace vormt, genaamd Body/Head, nauwelijks muziek is verschenen. Slechts één cassettebandje in een oplage van 150 stuks. Omdat deze uitgave vermoedelijk pas geruime tijd na deze publicatie de redactieburelen van ZwartGoud zal bereiken, gokken we erop dat de gitaarcrescendo’s van Body/Head niet veel zullen verschillen met de geluiden die Gordon voortbracht tijdens de opening in Schunck.

Body/Head (Zaal Belgie, Kunstencentrum, Hasselt, 24 februari 2012)

Harry Prenger

Meer informatie: Kunstencentrumbelgie

Kim Gordon. Sway: A Way In (18 april 2008, Schunck/Glaspaleis, Heerlen)

Rats On Rafts (foto: Shalita Dietrich)

ZwartGoud vroeg kunstenaar Rob Benders een stukje te schrijven over dé Nederlandse band van dit moment: Rats On Rafts uit Rotterdam.  Rob schrijft een open brief aan wijlen John Peel, de legendarische BBC-radio dj en beschermheer van eigenzinnige bandjes. Rats On Rafts spelen vrijdag 24 februari in popzaal Fenix te Sittard.

“Hey Mr. Peel. Of mag ik John zeggen van hieruit? Menigeen zal je al hebben getipt. Niet op de laatste plaats Jay Reatard zal je er over aan je mouw getrokken hebben. Immers, Rats On Rafts verzorgde nog zijn voorprogramma in een niet-eens-zo-heel-ver verleden. Je zult zijn getipt over die on-Nederlands opwindende band. Met dat on-Nederlands opwindende album. Dat album, The Moon Is Big, verscheen vorig jaar op een label waar ik nog niet eens van gehoord had: Subroutine Records.

Wat er met dat album is? Het is hier in Nederland een generatie geleden dat een dergelijk album vooral live zo’n furore maakte. Ik kan me alleen nog de langspelers Johnny D Is Back, Mental Floss For The Globe en natuurlijk Eén Op Eén Miljoen herinneren, waarvan de nummers op het podium al zo gepokt en gemazeld waren dat ze op een album wel tegen móesten vallen. Maar dat niet deden. Allesbehalve. De verantwoordelijke bands brachten de nummers stuk voor stuk in uiterste extase, op een manier alsof dat het laatste was dat ze deden. Diezelfde koortsachtige intensiteit ervaar je anno 2012 bij dit viertal uit Rotterdam. Ook dat nog.

Eén ep, één 7” single en één album. Het lijkt een schamele oogst voor een band die al een paar jaar bestaat, maar met hun gestaag groeiende live reputatie oogsten ze niets dan lof. Die reputatie heeft Rats On Rafts al eerder naar jouw geliefde Engeland gebracht. Eind vorig jaar nog, toen ze openden voor de uit de as herrezen Minny Pops. Maar ze zijn live zó opwindend dat zelfs zonder jou je BBC collega’s de band ontdekt hebben en ze naar jouw studio lokten met sessies die de pers en andere aanwezige vakidioten nog lang zullen heugen. Getuige hun quotes? Die van Matt H zal je bevallen: “Never in a million years would most of the ‘angular’ indie pop bands of the end of last decade, nor any of their landfill successors dare do something as gloriously off-message as that.”.

Ik hoef dat niet eens te vertalen voor je! John Robb dan, van Louder Than War: “If only John Peel was still alive today they would be doing a session for him next week.”. Maar ‘God Is Dead’. Daarmee hou ik er over op. De meeste van je collega’s zijn na de band in actie te hebben gehoord zo slim om door al die vergelijkingen met The Birthday Party, The Chameleons en The Teardrop Explodes heen te prikken. Zelfs gewezen The Fall lid en Radio 6 dj Mark Riley doorziet dat Rats On Rafts niet in de koude new wave oorlog zijn blijven hangen. Dat ze niks anders dan – ik heb een hekel aan de uitdrukking maar vooruit – hun ding doen! En dat is een bak oneindig lijkende rammelherrie maken, doorspekt van donker rollende bas en hyperactieve hoge tonen, door stem, sax en gitaar. Noem het jazzy of obscuur maar Het Rockt in alle gevallen!

Opvallend is dat het niet eens uit maakt of je een nummer van amper twee en een halve minuut door je speakers hoort knallen of live een ruim tien minuten durende uitsmijter voor je kiezen krijgt. Het effect is hetzelfde: pure opwinding! Zowel op de plaat als live. Dat is knap tegenwoordig! John, I’m sorry. Dit is de eerste Nederlandse band die je ècht moet missen.”

Meer informatie: Fenix, Sittard

Rats On Rafts (Fenix, Sittard, 24 februari 2012)

Rob Benders is maker van collagekunst en vinylfanaat

Video: Marijn Vanderheijden

De mensen op de schilderijen van Helen Verhoeven doen er het zwijgen toe. Een zwijgen dat veelzeggend is, oorverdovend, tot op het dreigende af. Ze staan bij elkaar maar ook weer niet, alsof ze niks met elkaar te maken willen hebben. Van wat Verhoeven ons laat zien weet je niet zeker weet of het wel klopt wat je ziet. Een gelaat zonder uitdrukking, handelingen die vaag blijven, een ceremonie waar gebeurtenissen zich aankondigen of net hebben plaatsgevonden.

Half After 1 (olieverf op canvas, 150 x 200 cm), 2009

Helen Verhoeven (1974) exposeerde eerder in grote kunststeden als New York en Los Angeles, in Berlijn en Milaan, maar aan het Heerlense Schunck de eer haar eerste overzichtstentoonstelling te mogen presenteren. Het is het laatste wapenfeit van Schunckdirecteur Stijn Huijts, die in maart in dienst treedt bij het Bonnefantenmuseum in Maastricht. In 2008 maakte hij deel uit van de jury van De Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst. Een van de winnaars was Verhoeven. De werken waarmee ze won zijn nu ook te zien in Schunck.

Aan het begin van de jaren negentig startte Helen Verhoeven haar opleiding als kunstenaar aan de kunstacademie van San Francisco. Een voor de hand liggende keuze; het gezin waarin ze opgroeide woonde in die tijd in Amerika. Helen is namelijk de dochter van filmregisseur Paul Verhoeven. Van schilderen was aan het San Francisco Art Institute echter geen sprake. “Dat was een hele radicale plek met veel aandacht voor performancekunst, heftige dingen met lichamelijke experimenten. In die periode deed ik ook installatiekunst. Ik was achttien en ik had zin om te experimenteren. Je leerde daar hoe je als kunstenaar je erin gooide en alles gaf. Je kon daar je eigen richting kiezen maar toen ik er klaar was merkte ik dat het me niet lukte wat ik mijn hoofd had. Daar zat ik best mee. Later in New York zat ik op een vrij conservatieve opleiding. Waar je de hele dag de techniek doorneemt, hoe je modellen schildert, de anatomie, het perspectief.“

Helen Verhoeven horen praten is de omgeving om je heen vergeten. Voor het weidse uitzicht over Heerlen in het restaurant op de bovenste etage van Schunck is weinig aandacht. Honderduit vertelt de Amerikaans-Nederlandse over haar werk. Aan een half woord heeft ze genoeg. Bescheiden maar zelfbewust. Het bessentaartje dat ze besteld heeft eet ze in kleine gedoseerde hapjes.

Helen Verhoeven bij een van de plexiglas naakten

De solotentoonstelling in Schunck werd door de kunstenaar zelf ingericht. Een serie vrouwelijke naakten op plexiglas tussen houten schotten is de eerste blikvanger. Vrouwen die niet per se mooi gevonden willen worden, zich laten zien zoals ze zijn. Kwetsbaar, Part Pretty, zoals de tentoonstelling luidt, waarna de bezoeker een rondgang krijgt langs filmische, groteske droombeelden. Verhoeven zet haar figuren zonder schroom op de voorgrond tegen een achtergrond van blauwgrijze tinten. Vrouwen, kinderen, seksueel getinte handelingen keren enkele malen terug in de werken die zich afspelen in het schemergebied tussen goed en kwaad. Of beter gezegd tussen goedbedoeld en kwaadaardig, zoals ze zelf stelt.

Half After 2 (olie op canvas, 150 x 200 cm), 2009

“Grappig dat er over het seksuele in mijn werk en de naakte vrouwen vrij weinig wordt gevraagd. Mensen praten daar niet zoveel over terwijl het toch vrij frappant aanwezig is in mijn werk. Het beeld van een naakte vrouw heeft veel lading. Aan de ene kant is het kwetsbaar terwijl er ook veel kracht in zo’n lichaam zit, omdat iedereen zo zijn eigen verhouding heeft tot zijn eigen lichaam en tot elkaar. Hoe een vrouw er naakt bij staat, en hoe de toeschouwer daar naar kijkt en daarmee om moet gaan. Het vrouwelijk naakt is archetypisch mooi en lelijk op verschillende momenten van haar leven – dit is duidelijk terug te vinden in de kunstgeschiedenis. Wat zogenaamd hoort aan te trekken en af te stoten. Hoe een kind opeens een vrouw wordt. Hoe een vrouw opeens belangrijk wordt en opeens niet meer, seksueel gezien. En of je nodig bent en of mensen je willen hebben. Deze overgangen tussen die verschillende fases interesseert me.”

Event Two (acryl op canvas, 208,5 x 418 cm), 2008

In de schilderijen maken de vrouwen van Verhoeven vaak deel uit van een gezelschap, waarvan de groepsordening veel weg heeft van een samenzwering. “In groepssituaties speelt zich natuurlijk van alles af. Soms leuke dingen, maar soms ook vervelende. Die we laten gebeuren, negeren, en waar we zelfs aan mee doen. Ik voel me vaak schuldig terwijl ik niet zo ben opgevoed. Dan rijst de vraag – een bijna religieuze vraag – of je nu schuldig bent of niet. En zo een slechte vraag is dat geloof ik niet. Daarnaast speelt bij de groepssituatie die ik schilder nog een ander thema: of je er wel of niet bijhoort. Dat iedereen geïsoleerd is terwijl je bij elkaar bent, je een leven samen voert maar dat je tegelijkertijd toch alleen staat. Dat element van samen/alleen houdt me ook bezig”.

"als ik me echt wil uitdrukken ben ik liever stil"

De werken van Verhoeven gaan misschien ook wel over de gedachten van de toeschouwer in relatie tot de gebeurtenissen die zich op het doek afspelen. Is de toeschouwer getuige of participant? Nog een hele opgave. Meestal is de eerste reactie wanneer er een ingrijpende situatie plaatsvindt er eentje van zelfbescherming: ik hoor hier niet bij, ik wil er niks mee te maken hebben. Maar is dat wel zo? Dan begint het werk van Verhoeven te knagen en blijkt het ook te gaan over macht en onmacht, schuld en onschuld. Weer die tegenstellingen. Verhoeven peinst, laat een voor haar doen lange stilte vallen. “Ik ga gevoelsmatig te werk. Wat er echt aan de hand is weet ik nooit precies, dat wordt nooit duidelijk. Wanneer iemand in een compositie terecht komt, een schilderij komt binnenlopen weet ik nog niet wie dat is. Je schildert totdat die persoon er opeens is en dan schilder je door om te zien of die persoon naar je omkijkt of niet. Ik voel me dan ook een toeschouwer die dit ziet gebeuren, ik maak het natuurlijk, maar het lijkt of ze het zelf doen. Ik werk heel privé in mijn studio en vergeet de buitenwereld. Ik probeer eerlijk te zijn. Je kunt ook voorzichtig zijn maar ik denk niet dat daar goed werk uitkomt. Als ik me echt wil uitdrukken ben ik liever stil. Met schilderkunst kun je in stilte heel veel zeggen”.

Havana Black (olie op canvas, 45,7 x 61cm), 2004

Naast de bijna psychische kijk- en gevoelservaring die haar soms enorme doeken oproepen, is er één werk dat op een andere manier beetpakt en intrigeert. Havana Black heet het kleine canvas waarop een eenzame persoon in ochtendjas met hoofddeksel voor een trap in een huis staat. Meer valt er niet te zien, meer gebeurt er niet. Laten zien wat er niet is. Het doek hangt bijna aan het einde van de tentoonstelling, alsof Verhoeven iets wil aankondigen. Wanneer je de hoek omloopt sta je oog in oog met een schildersvariant op facebook. De tientallen licht- en donkergrijze portretten refereren aan de kunst-, media en filmwereld. Een werk heet Woman Licking Boobs. Andere beelden zijn citaten uit haar eigen werk of afkomstig uit familiearchieven. Zus Claudia tussen de planten.

Verhoeven neemt nog een slokje appelsap. Ze stroopt haar mouwen op, werpt een blik uit het raam, dan weer naar de interviewer. Er ligt nog een klein stukje van het gebakje op haar bord. Of ze wel eens twijfels heeft over haar werk was de vraag van zo even. Temeer omdat haar werk nooit eenduidig is, voor meerdere uitleg vatbaar kan zijn. “Soms weet je niet waarom of wat ik maak en dan kijk je ernaar en denk je opeens ‘oh dat gaat hierover, dat zegt eigenlijk wel heel veel over mij, meer dan ik misschien wou zeggen’. Ik denk dat ik dezelfde verwachtingen heb van mijn werk als van mijn leven. Wat ik zoek is de meervoud en de vrijheid, dat dingen niet vastliggen. Ik vind het benauwend als iets vastligt. Ik zoek ruimte en vrijheid via het verlies van controle. Dat wordt mogelijk als je bereid bent de bedoeling die je met een schilderij hebt niet te definiëren, je zoektocht niet te duidelijk te benoemen voor jezelf. Onzekerheid over je bedoelingen is een noodzakelijk deel van het creatief proces. Eigenlijk weet ik niks zeker.”

De fraaie tentoonstellingscatalogus bevat ook afbeeldingen van werken die niet te zien zijn in Schunck.

Helen Verhoeven – Part Pretty (Schunck, Heerlen, t/m 29 april 2012)

Tekst: Harry Prenger
Foto’s: Jeff Jaspar

Hij staat er vanavond als schrijver. Maar zodra Herman Koch al lezend uit één van zijn verhalen het woord “lul” uitspreekt is er meteen die link met Jiskefet. Piet Piryns, de presentator van de literaire voorstelling Saint Amour en onder andere redacteur bij Knack, introduceert Koch niet voor niets met de woorden “zeg lullo, heb je nog geneukt”.

Herman Koch verleent zijn medewerking aan de zevende editie van Saint Amour, een rondreizend literatuurgezelschap (rond 14 februari, Valentijnsdag) met dit keer een uitstapje naar Bella Italia, waarvan vele geloven dat dit de plek is waar de liefde in al haar nuances en schakeringen is ontstaan en waar het liefdesleven het hartstochtelijkst wordt beleefd. Aan het begin van het programma komen namen als Berlusconi, La Cicciolina, Catullus en Casanova al voorbij. De toon is gezet. Wat volgt is een avondvullend programma vol erotische literatuur, filmfragmenten die in vroeger tijden pornografisch werden genoemd en hartverscheurende Italiaanse muziek die zelfs bij de meest nuchtere toehoorder de tranen in de ogen doet schieten.

Naast Koch betreden ook Irene Lamponi, Francesco Pacifico, Ilja Leonard Pfeijffer, Sandro Veronesi, Thom Hoffman en Arjen Lubach het podium. Ze lezen voor uit eigen werk, zoals Lubach: “Ik trok mijn t-shirt uit en een minuut later ook mijn onderbroek. Ik lag naakt onder een minideken met het logo van City Night Line erop. Eerst kroop mijn voet tegen de wand, en toen mijn knie, mijn handen, armen, mijn wang, een stuk neus, mijn borstkas en uiteindelijk mijn geslacht. Ik lag platgedrukt tegen een muurtje in een slaapcoupé, dacht aan het meisje dat naast me lag, wat ze droeg, hoe ze sliep, ik ademde rustig en hoopte”. (Uit: Magnus, Podium 2011).

Muzikante en actrice Irene Lamponi voert de theatermonoloog La pace denunciata op, die door Ilja Leonard Pfeijffer speciaal voor haar is geschreven. Over de ironie en de bitterheid van het hedendaagse leven. In indrukwekkend rollend Italiaans spreekt zij de toeschouwers toe. “Innamorarsi! Sì, ecco, voi ragazzi dovrebbe essere nell’amore!” “De vertaling komt op een groot scherm voorbij: ‘Word verliefd! Ja, dat is het, jullie moeten verliefd worden!“
Pfeijffer levert deze avond zelf ook een bijdrage. In 2008, middenin een gigantische midlifecrisis, stapte de schrijver op een zesdehands Batavus racefiets en fietste naar Rome. Onderweg verbleef hij in Genua en werd verliefd op de stad. Nu woont hij er al weer ruim vier jaar. In vloeiend Italiaans draagt hij voor uit eigen werk.

Niet alleen worden er op literair gebied bijdragen geleverd, ook met filmfragmenten wordt de beleving van de liefde nog eens onderstreept. Vooral bij het fragment uit de film Night On Earth van regisseur Jim Jarmusch klinken er lachsalvo’s door de zaal. Het fragment toont een taxichauffeur die een geestelijke door het nachtelijk Rome vervoert en tijdens de rit als in een biecht zijn seksuele ervaringen met pompoenen, lammetjes en zijn schoonzus aan de geestelijke voorlegt. Een hilarisch fragment, met een dodelijke afloop. Het hart van de bisschop kan de eerlijke en kleurrijke uitweidingen van de chauffeur niet aan.
Ook het fragment uit een film waarin de seksuele uitspattingen van de nonnen met hun zogenaamd doofstomme tuinman zijn te zien, biedt komische momenten. Hoewel het fragment vele jaren geleden als pornografisch werd omschreven, moeten we er in 2012 vooral alleen maar om lachen.

De schrijver Sandro Veronesi besluit de avond. Hij leest voor uit zijn roman XY (Prometheus, 2011). Over mevrouw Magnoni die haar man verdenkt van amoureuze uitspattingen met Ursula. Ook dit verhaal wordt voorgelezen in het Italiaans met de vertaling op het witte doek achter de schrijver, wat niet altijd prettig is. Aan de ene kant wil je luisteren naar de Italiaanse woorden die beelden van zonnige pleinen en flanerende en flirtende mannen en vrouwen oproepen, en aan de andere kant is daar de vertaling die moet worden gelezen om het verhaal te kunnen volgen.

Na de voorstelling wordt duidelijk waar het veel van de toeschouwers vooral om te doen is. Het is dringen voor die felbegeerde handtekening van één van de schrijvers. Met dat ene gesigneerde boek stevig onder de arm geklemd, verlaten mannen en vrouwen het theater. Alleen, of met hun partner. Toch blijft er één vraag knagen. Heeft Cupido misschien ook deze avond met zijn pijlen één der harten kunnen raken?

Saint Amour (Parkstad Limburg Theaters, Heerlen, 9 februari 2012)

Tekst: Sandra Israel
Foto’s: Fred Ileck

Leon Verdonschot schenkt een borrel in

met zangeres Eva van der Zanden

Rowwen Heze & Leon Verdonschot (Parkstad Limburg Theaters, 5 februari 2012)

Foto’s: René Bradwolff

Coriopolis, Arcus College Heerlen (montagefoto)

Opeens, na een periode van zes jaar, is de discussie over de nieuwbouw van Arcus weer volop aanwezig in Heerlen. Dat besluit tot nieuwbouw viel al in 2005/2006. Een moeilijk besluit. Ik weet het nog goed. Een paar maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2006 werden we plotseling geconfronteerd met een – door Heerlen, provincie Limburg en Arcus – ondertekend stuk. Arcus mocht alle opleidingen concentreren op één locatie naast Hogeschool Zuyd. Het complex zou natuurgebied Terworm diep binnendringen. Ik was daar een fel tegenstander van.

Arcus wilde, om onderwijskundige redenen, naast de hogeschool zitten. Het debat in de gemeenteraad eind 2005 was heftig. De discussie ging niet over het gespaarde bouwkapitaal van Arcus. Het Middelbaar Beroepsonderwijs valt immers geheel onder rijksregels. De discussie ging ook nauwelijks over achterblijvende lege gebouwen. De meeste Arcus-scholen liggen immers in woonwijken (Meezenbroek, Schandelen, Eikenderveld). Na sloop van de scholen kon woningbouw leiden tot verbetering van de buurten. En laten we eerlijk zijn, van de Klomp waar horecaleerlingen weggeduwd zijn achter het spoor, is nog nooit iemand vrolijk geworden. De weerstand tegen de geplande nieuwbouw richtte zich tegen het wegtrekken van leerlingen uit het stadscentrum en tegen de keuze voor Terworm.

De totaal verdeelde gemeenteraad tilde het besluit over de raadsverkiezingen van 2006. Er leek immers geen goede oplossing mogelijk. De stad had zware tijden doorgemaakt, de drugsproblemen waren amper overwonnen. Het risico dat opleiding(en) zouden verdwijnen wilde niemand voor zijn rekening nemen. En zo werden Lex Smeets en ik na de gemeenteraadsverkiezingen, als kersverse wethouders, opeens verantwoordelijk voor de toezegging aan Arcus voor nieuwbouw naast de hogeschool. Lex en ik wilden proberen dat tij te keren.

De onderhandelingen duurden maanden. Om tegemoet te komen aan de wens van Arcus om alle opleidingen te concentreren op één plek en ónze wens om leerlingen in de stad te houden boden we de locatie CBS-weg aan. Arcus blééf kiezen voor de toegezegde plek bij de hogeschool. Uiteindelijk kwam er een compromis. De locatie naast de hogeschool is gehalveerd en beperkt tot de akker. Het techniek gebouw komt achter de hogeschool. De zorgopleidingen gaan naar de plek waar de zorginstellingen al geconcentreerd zijn. Arcus houdt een deel van haar activiteiten in het stadscentrum. De gemeenteraad stemde in en iedereen was opgelucht.

Zorgacademie Arcus College Heerlen in aanbouw

Nu, zes jaar later, moet ik terugkijken naar het bereikte compromis en naar de gevolgen voor de toekomst. Nog steeds ben ik van mening dat we er uitgehaald hebben wat er in zat. Maar nog steeds vind ik het ontzettend jammer dat leerlingen en onderwijsinstituten uit ons centrum verdwijnen. Toch komen er ook mooie nieuwe dingen voort uit dit moeizaam bereikte compromis. Zoals de Zorgacademie tegenover het Atrium ziekenhuis. In combinatie met de zorginstellingen wordt dit een bijzondere vernieuwende opleiding die zelfs landelijk hoge ogen gooit. Techniek in samenwerking met de hogeschool kan voor veel leerlingen inspirerend zijn. Dat geldt ook voor ICT. In samenwerking ontstaan nieuwe, inspirerende vormen van onderwijs.

Na de strijd in 2006 over gebouwen zocht de gemeente vooral samenwerking met Arcus. Die is nu goed. Een van onze prioriteiten is scholing van de beroepsbevolking. Veel Heerlenaren kregen onvoldoende opleiding. Dat leidt tot hoge werkloosheidscijfers. Afgelopen jaren hebben heel veel mensen, door gezamenlijke investering en inspanning, alsnog beroepsonderwijs gehad in de zorg, procestechniek, detailhandel en noem maar op. Door samenwerking lukt het ons om steeds meer leerlingen die voortijdig afgehaakt zijn weer terug te krijgen naar school. En het kan nog beter….

Natuurlijk hebben we zorgen over de leegkomende gebouwen en locaties. We mogen nog maar beperkt huizen bouwen. Partijen die willen investeren krijgen nu hun financiering nauwelijks rond. En toch, als we oude gedachten los laten, komen er nieuwe ideeën. Zie de invulling van het Glaspaleis, de Morenhoek, Huize de Luijf en de oude muziekschool. Als de Rijksgebouwendienst het oude CBS aan ons overdraagt, bieden deze 45.000 vierkante meter kantoor ons straks een heel nieuwe tak van industrie. Landbouw in centrum Heerlen! Wie had dat ooit gedacht?

Ik geloof in Heerlen maar soms heb ik te doen met onze stad, die zich met moeite bevrijdt van een moeilijk verleden en een slecht imago, terwijl juist Heerlenaren zelf haar steeds op haar kop geven. Gun onze stad een nieuwe toekomst! Laten we creativiteit, energie én optimisme bundelen en vernieuwende, spannende oplossingen zoeken. Dan kan het alleen maar leuker worden in Heerlen.

Riet de Wit is loco-burgemeester en wethouder van economie, werk en onderwijs van de gemeente Heerlen.

Eigen baas zijn, de vrijheid om ideeën op een eigen wijze uit te voeren. Er zijn genoeg redenen om naar de Kamer van Koophandel te gaan en met een eigen bedrijf te starten. Samantha Erkens (35) uit Heerlen waagde die stap. Sinds 1 mei 2011 heeft haar bedrijf MAKING SYNERGY een KvK-nummer. In een drieluik volgen we de jonge stylist en designer op de weg van ontwerpen, stylen en ondernemen.

In juli maakten we kennis met Samantha Erkens. Nu, een half jaar verder, krijgt haar verhaal al weer een andere wending. Een maand lang leefde Samantha met de gedachte dat een van haar ontwerpen, een vernieuwend idee voor een balkonhaak, zou worden geproduceerd door een bekende tuinmeubelenfabrikant. Helaas ging de opdracht niet door. Een domper, die de jonge ontwerpster even moest verwerken. Het gaf haar ook een nieuwe impuls. Zaken moesten anders worden aangepakt. Samantha ging aan de slag, ze analyseerde merken, maakte moodboards (visualisatie van een idee, gedachte of gevoel), bezocht bibliotheken en woonboulevard in steden als Amsterdam, Utrecht en Rotterdam om te zien welke merken en stijlen er buiten Limburg te vinden zijn. “Ook heb ik de tuinmeubelenfabrikant gemaild, de nieuwe catalogus geanalyseerd en nieuwe ideeën aangeleverd. En nu weer afwachten.”

De acquisitie waar Samantha een paar maanden geleden veel tijd in stak, staat nu even op een laag pitje. “Wel ga ik op koopzondagen flyeren en hoop ik dat mijn werk meer en meer door mond tot mond reclame zijn weg naar de juiste mensen vindt.” Dat Samantha tot ver over de Limburgse grenzen op zoek is naar stijlen en trends betekent niet dat de styliste Limburg wil verlaten. “Misschien als mijn partner ook zou willen verhuizen. Maar eigenlijk is daar geen reden voor. In Heerlen is genoeg werk voor mij.”

Want ideeën zijn er genoeg. “Heerlen loopt achter qua aankleding”, meent Samantha. “Er zou wat meer tijd en geld mogen worden besteed aan de aankleding van bijvoorbeeld winkels, cafés, en restaurants.” Om zich goed in de materie in te lezen, bestudeerde Samantha de Retailstructuurvisie 2010 – 2020 van de gemeente Heerlen. “De belangrijkste punten heb ik me eigen gemaakt en ik zoek nu naar een manier om de gemeente Heerlen te benaderen en mijn plannen voor te leggen. Natuurlijk in de hoop op een goede samenwerking. Want stel, Maankwartier is over een paar jaar een feit, dan wordt het contrast met de binnenstad groot en ik denk dat daar een taak voor mij is weggelegd. Er is genoeg werk, alleen moeten de mensen er nog van overtuigd worden dat het belangrijk is om geld en tijd te besteden aan uitstraling.”

Naast haar ideeën en plannen op het gebied van interieur heeft Samantha een duidelijke mening en visie als het gaat om gezondheid in combinatie met geur en smaak. “Op dit moment ben ik in gesprek met Liof, we zitten nog in de beginfase. Universiteit Maastricht heeft een programma over hersenen en hoe onze hersenen worden beïnvloed. Omdat ik daar ook een mening over heb, heb ik het Liof benaderd en tijdens de eerste afspraak hebben we gebrainstormd over mijn concept. Het idee vonden ze heel interessant en het is even afwachten wat daar verder uit komt. Maar stel dat het lukt, dan wil ik stylen en welzijn heel graag combineren.”

Naast de nieuwe plannen en ideeën startte Samantha ook met een cursus om haar kennis uit te breiden. “Ik ben de cursus Vector works gaan doen, 2- en 3-dimensionaal ontwerpen, omdat ik op die manier gemakkelijker presentaties kan geven. Daarnaast is de website van Making Synergy nu helemaal op orde en ben ik begonnen mijn eigen woning te fotograferen als uitgangspunt van de moodboards. Met die moodboards wil ik verschillende stijlen creëren, zodat klanten gemakkelijk kunnen ontdekken welke stijl bij hen past.”

Samengevat was 2011 een moeizaam jaar, geeft Samantha toe. “In 2012 moet daar verandering in komen. Ik had niet verwacht dat het zo moeilijk zou zijn om klanten te vinden, of ontwerpen geproduceerd te krijgen, maar ik heb geen moment spijt van mijn beslissing om als zelfstandige aan de slag te gaan. Juist door de moeizame start ben ik meer en meer gaan ontdekken waar mijn kracht ligt, waar ik op moet letten als het om de doelgroep gaat. Nu weet ik dat ik me moet richten tot mensen die identiteit en uitstraling belangrijk vinden. Ook hebben mijn werkzaamheden meer richting gekregen en richt ik me nu meer op interieur en ondernemers en hoop ik dat mijn argumenten om meer te doen aan uitstraling en inrichting worden overgenomen en dat ondernemers en particulieren er het belang van gaan inzien.”

Lees hier deel 1 van ons drieluik over Samantha Erkens: making-synergy-van-stylen-en-ontwerpen-tot-ondernemen

Tekst: Sandra Israel
Foto’s: Anita Hondong

toekomstig Coriopolis van Arcus College

Tendentieus, eenzijdig en vol onwaarheden. De meningen in mijn kennissenkring over de documentaire die VPRO’s Slag Om Nederland vorige week maandag uitzond over de nieuwbouw van Arcus College Heerlen zijn niet mals. Onterecht. Ja, de documentairemakers gaan kort door de bocht. Maar nee, het beeld van onderwijs in Nederland anno 2012 dat wordt geschetst is juist.

Het moet ergens begin jaren negentig van de vorige eeuw zijn geweest. De tijd waarin de geschiedenis ten grave werd gedragen, de tijd van De Derde Weg, het Poldermodel en Realpolitik. Het marktdenken had overwonnen. Aan de Universiteit van Amsterdam studeerde ik organisatiesociologie. Daar heerste een koortsachtige sfeer: het einde van de bureaucratie én van pure marktwerking naderde, zo was de algemene opinie. Het netwerk had de toekomst. In lekentaal: hoe kleiner en flexibeler een organisatie, hoe beter hij functioneert in een sterk veranderende omgeving.

Het tegenovergestelde gebeurde. In het boek Life Inc. beschrijft de Amerikaanse socioloog Douglas Rushkoff hoe in de afgelopen twintig jaar werkelijk alles een ‘bedrijf’ werd. Ook in de politiek, de zorg en het onderwijs. Anno 2012 worden onderwijsinstellingen niet meer gedreven door idealen, maar door managementprincipes. Er wordt gesproken over competenties, quota, uitval en rendementen. De onderwijzer en docent staan onderaan de ladder. Ja, zij zijn de professional, het kapitaal van de instelling, maar ze verdienen het minst en hebben het minst te vertellen. Daar weet ik, als docent in het hoger beroepsonderwijs, alles van.

aanbouw Zorgacademie Arcus College

Dat is ook het beeld dat de uitzending van Slag Om Nederland schetst. Regionaal Opleidingscentrum (ROC) Arcus College Heerlen dient er als voorbeeld. Goed, Heerlen bevindt zich in een lastige situatie. Leegstand domineert de binnenstad, cruciale opleidingen verkasten de afgelopen jaren naar Maastricht. De stad is de perfecte proeftuin voor vernieuwend onderwijs. Kleinschalige opleidingen betrekken er een eigen gebouw, meten zich een eigen identiteit aan, opereren als flexibele organisaties in een netwerk waar ook bedrijven, inwoners en overheid onderdeel van zijn. Geld wordt geïnvesteerd in goede docenten en lesmateriaal. Wie in het buitenland heeft gestudeerd weet dat mooie gebouwen niet noodzakelijk zijn voor excellent onderwijs.

Het tegenovergestelde gebeurt. Arcus College gedraagt zich als verreweg de meeste onderwijsinstellingen in Nederland. Geld wordt opgepot, er wordt winst gemaakt terwijl er wordt gekort op investeringen in docenten en lesmateriaal. Afgelopen vrijdag werd de eerste paal geslagen voor de nieuwbouw. Een campus in een natuurgebied aan de rand van de stad. Ver weg van bedrijven, inwoners en lokale overheid. Hoe het zover heeft kunnen komen? In de Heerlense talkshow Nao De Mes waar ik afgelopen zondag te gast was, trok wethouder Onderwijs Riet de Wit (SP) het boetekleed aan. Die leegstaande panden? Zijn voor het grootste deel in handen van vastgoedbedrijven. Daarnaast dreigde Arcus met vertrek. Houd dan je poot maar eens stijf. Hogeschool Zuyd ging Arcus jaren geleden voor.

Kun je dat het gemeentebestuur kwalijk nemen? Nee. En het bestuur van Arcus? Ja. Natuurlijk, de bestuurders van Arcus dienen het beleid van het Ministerie van Onderwijs uit te voeren. Dat betekent managen, meten, bijsturen. Braaf in de pas lopen is echter geen kwaliteit, eerder een handicap. Een eigenschap ook die je een buitengewoon slecht bestuurder maakt. Zal het bestuur van Arcus een rotzorg zijn. De nieuwbouw komt er. Dat Heerlen en, erger nog, de studenten daar het slachtoffer van zijn? Ach, als de rendementen maar goed zijn.

Bekijk hier de uitzending over het Arcus College in De Slag Om Nederland: De Slag Om Nederland

Theo Ploeg

Statig verrijst het gebouw uit haar eiland. Op de grens tussen het station en het centrum van de stad ligt een brok Heerlense geschiedenis. De vale kleur van het gebouw heeft weer plaatsgemaakt voor het oorspronkelijke roomwit uit 1938. Zelfs de entree is in die stijl hersteld. Met rechthoekig glas en blauwe kozijnen. Het lichte hout van de deurknop lijkt haast goud. De bioscoop is herboren. Getransformeerd van iets dat naar de achtergrond verdween tot een pronkstuk in onze stad.

Het steegje achter de bioscoop, waar in de jaren tachtig een dode junk werd gevonden is het enige stuk muur van de Royal dat nog een grijze, grauwe kleur heeft. Waar het kolenmijnstof nog welig tiert. Ingebouwd als een zwart gat tussen drie bioscopen, dient het straatje nu als nooduitgang, trappenhuis en rolstoelingang. Op een haast surrealistische manier vormen de vreemd geplaatste tussenmuren en trappen een doorgang naar drie werelden. Die van de Royal, Rivoli en Maxim. Ze veranderen continu, de hele dag door. Waar je terecht komt, hangt af van de film die op dat moment draait.

Ivo Senden, die ooit een boek schreef over de bioscoop, laat het interieur van de Royal spreken. Zo vertelt het rommelhok, dat vroeger diende als previewkamertje, het verhaal van een pastoor die ooit een film afkeurde omdat er een man in een balletpakje in voorkwam. Twee gaten in de muur laten zien waar vroeger de projector stond en zelfs het oude scherm hangt er nog. Een minibioscoop tussen de dozen. Bovenaan de stoffige trap op de tweede verdieping staat een verzameling spullen die ongemerkt dient als ereplekje voor de allereerste projector. De overloop herbergt een originele stoel met lichtblauwe zitting, tussen de posters, tafels en andere rommel. En boven in het torentje laat een afgebrokkelde brandmuur zien hoe men vroeger de films de projectiekamer in moest dragen. Het pad werd oorspronkelijk namelijk versperd door die muur, waardoor de films door twee buitendeuren over het balkon naar binnen gingen. Dat had te maken met de brandbaarheid van het materiaal.

In de foyer roept het interieur gemengde gevoelens op. Neonlichten achter gordijnen en paars velours mengen zich met oude elementen als de Royal-dame en het indrukwekkende gouden plafond. Een relaxt muziekje vanachter de bar schept nog meer verwarring. Als er geen doordringende popcorngeur zou hangen, waande je je wellicht op een heel andere plek. Langs de trap laat een originele schildering van een dame met een hoepel haar dans zien. Overstemt door het drukke paars en rood duurt het een tijdje voordat ze zich aan het oog van de toeschouwer toont. Ook in de donkere filmzaal laten de oorspronkelijke schilderingen zich pas goed zien wanneer je blik tot rust komt. De Royal is een ontmoetingsplek tussen vroeger en nu, schreeuwend en tegelijkertijd zacht.

Zelfs in de projectiekamer komen oud en nieuw elkaar tegen. Een projector uit 1961 staat verlaten naast zijn digitale vriend. Het apparaat van toen doet het nog gewoon, maar zijn taken zijn overgenomen door een meer futuristisch model. Met harde schijven en allerlei instelmogelijkheden. Niemand hoeft meer hele dagen in dat torenkamertje door te brengen, want de computer regelt alles zelf. Weg zijn de grote karrenwielen met films.

De nostalgie hangt om een stilstaand apparaat. Maar helemaal beneden, achter het glas waar tot voor kort de kaartjes voor de film verkocht werden, wordt iets gemaakt waar de bioscoopbezoeker het verleden nog kan proeven. De popcornfabriek. Als een van de enige bioscopen in Nederland maakt de Royal die nog zelf. Aan de ene kant loopt het gebouw vooruit, aan de andere zwijmelt zij in een romantisch verleden. Gebouw van vele gezichten.

Tekst: Irene van Wesel
Foto’s: Anita Hondong