Fotograaf Bert Janssen: aandacht en vakmanschap

20141028-34

door Hanneke van Dongen

Een mooie nazomerdag in een klein straatje aan de rand van hartje Maastricht. Voor de twaalfde keer opent de JekerGalerie een weekend lang haar deuren. De kleine, lichte huiskamer van Peter Soudant en Sandra Pluijmers is nagenoeg leeggehaald om plaats te maken voor een solo-expositie. De eer is deze keer aan fotograaf Bert Janssen die vooral zijn nieuwste autonome project voor het voetlicht brengt maar daarnaast ook een overzicht van zijn uiteenlopende werk van de afgelopen twintig jaar laat zien.

De tuindeuren zijn open, Bert staat buiten. Leren jack, spijkerbroek, shag in de hand. Even pauze met een peuk. Het is druk, de complimenten vliegen hem om de oren en ook de verkoop loopt goed. Bert lacht zijn jongensachtige bijna verontschuldigende lach maar schijn bedriegt: deze fotograaf heeft geen last van valse bescheidenheid, ook niet van arrogantie. Bert Janssen verstaat zijn vak, en hij houdt ervan. Maar misschien nog meer houdt hij van het leven, inclusief rafelrandjes. In zijn vrije werk zoekt hij het normale in het niet-alledaagse, zoals de serie portretten gemaakt in een hospice en de foto’s die hij een jaar lang maakte over leven en werken in culturele vrijplaats Het Landbouwbelang.

_DSC7952

Bert Janssen

Aan de muren in de JekerGalerie hangen foto’s van zijn nieuwste autonome project in samenwerking met singer-songwriter Anne-Linde van de Veen. Een serie met in de hoofdrol een fraaie jongedame met ellenlange benen, die zich buiten (in de natuur of in de stad) naakt beweegt alsof ze nooit anders doet. De foto’s komen niet direct over als naaktfoto’s zoals je gewend bent, het bloot lijkt bijzaak en is volstrekt natuurlijk. Kleuren, belichting en compositie zijn opvallend in evenwicht met elkaar, zonder dat dit ten koste gaat van de bijna nonchalante uitstraling van het model.

Bert Janssen: “Ik was al langer bezig met naaktfotografie. Veel vrouwen zijn onzeker over hun lichaam. Door hen op mijn manier te fotograferen laat ik ze een kant van zichzelf zien die ze in de spiegel kennelijk niet opmerken. Een soort therapeutische fotografie, eigenlijk. Maar naaktfotografie, zeker het vrouwelijk naakt, is een lastig gebied. Wanneer wordt een vrouwelijk naakt erotisch of zelfs pornografisch? Bovendien is het vrouwelijk naakt als onderwerp platgefotografeerd. Hoe kan ik daar nog wat aan toevoegen?”

De samenwerking met Anne-Linde van de Veen ontstond als vanzelf: “Ik was net klaar met mijn project in het Landbouwbelang, waar ik kennis maakte met Anne-Linde. In mijn achterhoofd was ik bezig met de vrouwelijke naaktfotografie, maar het was moeilijk een goed model te vinden. Anne-Linde vroeg me of ik haar wilde fotograferen voor haar portfolio en vanuit die samenwerking was de stap naar een groter gezamenlijk project snel gezet.’

_DSC7939

Een gezamenlijk project? Anne-Linde is het model, doet zij dan niet gewoon wat de fotograaf bedenkt?
“Juist niet. Naaktfoto’s waarbij het model als een pop doet wat Meneer de Fotograaf wil vind ik volstrekt oninteressant. Daarom is het ook zo lastig een goed model te vinden. Het gaat mij om meer dan een fotogeniek uiterlijk, er moet écht een klik zijn, een wisselwerking. Anne-Linde begon direct mee te denken en zo groeiden er beelden die ik in mijn eentje niet bedacht zou hebben. Er moet ruimte zijn voor improvisatie, het onverwachte. Juist omdat niet alles van tevoren vastligt ontstaan verrassende beelden. Pas als ik helemaal niet meer bezig ben met nadenken, als mijn intuitie het overneemt van mijn verstand, ontstaan de foto’s waar ik zelf het meest tevreden over ben. Ik bedenk niet vantevoren wat ik precies wil gaan doen: ik laat de omstandigheden meewerken. Het gaat om kijken, opmerken en vooral: aandacht voor de essentie van wat zich voor mijn lens en om mij heen afspeelt. Als ik echt in mijn werk opga zit ben ik helemaal niet bezig met techniek.”

Zo ontspannen als Bert erover vertelt, klinkt het heel eenvoudig. Maar de foto’s zien er technisch bepaald niet simpel uit. Intussen komt de volgende bezoeker op Bert af voor een compliment: “Jij bent goed in groen en blauw!” Ik beaam dit: zeker in combinatie met huidtinten zijn blauw en groen niet gemakkelijk. Voor je het weet ziet je mooie model in het gras er niet meer uit als een gezonde jonge vrouw, maar als een lijk dat na drie dagen dobberen uit de rivier is gevist.
De bezoeker wil weten of Bert dan misschien nog veel achteraf doet, met de computer, in Photoshop? Bert schudt nee: “Ik doe nauwelijks aan digitale nabewerking, het werk dat hier hangt komt bijna rechtstreeks van de geheugenkaart. Toen ik aan mijn opleiding begon was er nog geen digitale fotografie. Ik heb jaren in zwart/wit gewerkt en zelf alles ontwikkeld en afgedrukt. Vanuit die basis werk ik nog steeds: ik wil niet langer dan nodig is achter de computer zitten.”

_DSC7936

Bert Janssen is betrekkelijk laat op digitale fotografie overgestapt, hij wachtte tot de kwaliteit goed genoeg was in vergelijking met rolletjes. Van zwart/wit ging hij toen ook naar kleurenfotografie: “Er is een nieuwe wereld voor me open gegaan, waar ik nog heel veel in te ontdekken heb.”

Tegenwoordig kan bijna iedereen met een spiegelreflexcamera op stand ‘automatisch’ een foto maken die technisch in orde is. Soms kan er zelfs per ongeluk een prachtige foto tevoorschijn komen. Behalve de belichting, is daarvoor de compositie van wezenlijk belang. Een enthousiaste hobbyfotograaf zal bijvoorbeeld regelmatig de regel van derden hanteren als ezelsbruggetje. Bewust een foto maken waarbij je weet wat je onder bepaalde lichtomstandigheden met de instellingen van je camera moet doen om je beeld kracht bij te zetten, wordt al een stuk lastiger. Tegelijkertijd wil je de compositie in de gaten houden, kader en standpunt bepalen en ervoor zorgen dat je niet, bij dat laatste geconcentreerde stapje achteruit, je nek breekt over een muurtje.

Pas als je dat allemaal zo vaak gedaan hebt dat je er niet meer bij hoeft na te denken kun je gaan fotograferen zoals Bert Janssen doet: op je gevoel.

Bert Janssen

JekerGalerie

fotoboek bert janssen

(foto’s: Hanneke van Dongen)

 

Tags:

1 comment

  1. Ondanks de vele woorden zegt het beeld toch iets anders.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *