De keurige kiekjes van Werner Mantz

nfa05_wma-2091_x

Luchtschacht III, Staatsmijn Hendrik

door Harry Prenger

Een groot deel van het familiearchief ging verloren tijdens een brand in 1984. Desondanks kreeg curator Flos Wildschut via overgebleven opdrachtbrieven, voldoende inzicht hoe Werner Mantz eind jaren dertig aan de slag ging met zijn taak voor de Staatsmijnen. Daarvoor had de Duitser naam gemaakt als portretfotograaf van notabelen. Een aantal foto’s die Mantz maakte van de Limburgse mijnen zijn tegenwoordig in het bezit van o.a. het Fotomuseum Rotterdam en het J. Paul Getty Museum in Los Angeles.

Volgens Wildschut tonen de beelden in het Heerlense Collectors House (de vroegere Stadsgalerij) een “vooruitgangsgeloof”. Zo nu en dan vangt Mantz in zijn kadrering details van gebouwen die modernistisch ogen, waaronder de Nitraatfabriek in Geleen. Ook de serene zeggingskracht van Luchtschacht III van de Staatsmijn Hendrik associeer je bepaald niet met ruige koempels en steenkoolwinning. In sommige foto’s sluimert het (Duitse) expressionisme. Contrasten tussen licht en donker zijn te ontdekken, al ontbreekt een unheimisch spel met schaduwen, dat zo typerend is voor deze kunststroming.

nfa05_wma-256_x-1

Terecht noemt Wildschut haar onderzoek en de tentoonstelling “een reconstructie van het mijnoeuvre”. Er is dus eerder sprake van een documentaire invalshoek en niet zozeer van een kunstzinnige. De meeste foto’s in de tentoonstelling laten niet meer zien dan de opdracht die Mantz meekreeg. Die opdracht luidde droogjes “het maken van opnamen volgens nadere aanduiding van de boven- en ondergrondse werken der diverse mijnen in Zuid Limburg”. Het honorarium bedroeg 382 gulden.

Overigens komen ze in het tentoonstellingsboek veel beter tot hun recht dan aan de muren van de exporuimte, waar de ruime passe-partouts de kleinformaat foto’s bijna opslokken. Behalve het ontbreken van een kunstgevoel, is ook dit een reden waarom de kijkbeleving deels achterwege blijft. Je ziet voor een groot deel keurig en degelijk vastgelegde registraties van werk in uitvoering, van schachten en andere mijngebouwen. Opdracht voltooid lijkt Mantz ermee te willen zeggen. Achteraf blijken het tijdsdocumenten met historische waarde, niet meer en niet minder, maar of deze tentoonstelling ook had plaatsgevonden zonder het Jaar van de Mijnen?

Werner Mantz In De Mijnstreek (Schunck/Collector’s House – voormalige Stadsgalerij – Heerlen t/m 25 oktober 2015)

schunck werner mantz

Tags: ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *