“Wie belangstelling wil wekken moet provoceren”, aldus de surrealistische kunstenaar Salvador Dalí. En wie belangstelling wekt zoals A.H.J. Dautzenberg dat pleegt te doen kan de bal keihard terugverwachten. De schrijver meldde zich aan bij pedofielenvereniging Martijn omdat hij zich volgens eigen zeggen stoorde aan de “publiekelijk heksenjacht” op de pedoclub. “Een ideale paria. Pedojacht is een veilig ventiel waardoor de volkshaat sissend kan ontsnappen”. Het gelijk over de volkswoede kreeg hij, meer dan hem lief was, aan zijn zijde. Wat volgde was een stroom negatieve reacties en doodsbedreigingen aan het adres van de Limburger.
Grappiger was zijn ‘gesprek’ met Lemmy van Motörhead. De zanger van de metalband werd aan de tand gevoeld als ‘monetair deskundige’. Compleet verzonnen. Lezers en hoofdredactie van de VPRO Gids, waarin het artikel stond, hadden niks in de gaten. Wel op waarheid berustte zijn actie om een nier af te staan. In Samaritaan beschrijft hij met veel gevoel voor absurdisme en droge humor zijn belevenissen met de bureaucratie van de medische zorg.
Wie zich verdiept in de beweegredenen achter de nogal curieuze affaires ontdekt dat Dautzenbergs imago van notoire dwarsligger onterecht is. Het zou hooguit kunnen afleiden van datgene waarin hij heel erg goed is: schrijven. Zoals onder meer blijkt uit Vogels Met Zwarte Poten Kun Je Niet Vreten. In deze verhalenbundel voert hij het associatief dagdromen door tot in het oneindige, maakt hij het onaannemelijke aannemelijk en wordt het ongepaste rücksichtslos in je smoel gesmeten. Het Belgische De Standaard noemde hem een prozavernieuwer.
Hoe anders is Extra Tijd. Reeds op pagina 28 wordt duidelijk dat hoofdpersoon Marcel Meulenberg en diens schepper Anton Dautzenberg een en dezelfde persoon zijn. ‘De behoefte om te verstoren, systemen te ontregelen, nieuwe betekenissen te ontdekken’, schrijft Dautzenberg over zijn alter ego. Desondanks ontbreekt in deze sterk autobiografische roman de provocatie en de ontregeling. Integendeel. Het is een onsentimenteel adieu aan de aan kanker overleden vader van Marcel, en tegelijkertijd een nostalgische blik op het Kerkrade van Roda JC. Pa Gustaaf was immers fervent supporter van ‘de trots van het zuiden’.
Ten tijde van diens sterfproces staat Roda op punt van degraderen uit de eredivisie. Een mooie vondst van de schrijver om het ziekteproces van vader, parallel te laten verlopen met fragmenten radiocommentaar op de beslissingswedstrijden van de Kerkraadse club. Dautzenberg verhaalt over de dagelijkse besognes waarmee de hoofdpersoon, zijn moeder en broer te maken krijgen naarmate ‘d’r letste daag’ van pa naderbij komt.
Frappant is de stijlbreuk in de tweede helft van het boek. Schrijft Dautzenberg overwegend in de derde persoon, later, wanneer de flashbacks navranter en persoonlijk worden, voert de schrijver zichzelf op, vanuit de ik-persoon. Deze kanteling werkt allesbehalve storend. Extra Tijd treft doel dankzij de literaire vervlechtingen waarin de hoofdpersoon terecht komt.
Extra Tijd is een familieportret, bijna-streekroman en kroniek van een naderende dood. Voor wie net als de schrijver in de jaren zeventig opgroeide in de omgeving van Landgraaf en Heerlen, zullen de genoemde locaties en herinneringen herkenbaar zijn. Terwijl vader Meulenberg de prestaties van zijn club voorziet met een welgemeend ‘herjodstsakker!’, het boek wemelt van het Kerkraads dialect, zijn het noemen van locaties en fragmenten uit films en tv-series, sfeerverhogend en metaforisch. Zo’n verhaal kan natuurlijk niet zonder anekdote. Een weekendje stappen was voor de Rodaspelers Michel Boerebach en Gene Hansen vooral aanleiding om eens te gaan knokken in ‘de Dili’, de Heerlense discotheek Diligence.
Maar Extra Tijd gaat met name over de strijd van een man die zijn hele leven moeite heeft zijn emoties te tonen. Een gevecht dat de hoofdpersoon levert temidden van de willekeurige waanzin van het leven. In zijn vrije tijd schrijft hij gedichten. Een bundeltje is achter in het boek bijgesloten. ‘Ik wil me verstoppen achter een spreuk, maar welke’, valt er te lezen. Extra Tijd. Een monument van soberheid; het maakt de gebeurtenissen extra wrang. De scènes, situaties en dialogen draag je na lezing nog lang met je mee. Herjodstsakker!
A.J.H. Dautzenberg – Extra Tijd (Atlas Contact 2012)
Harry Prenger
De schrijver deelt eerste exemplaar van zijn boek uit aan Norbert Keulen, verzorger van Roda JC.
Tags: A.H.J. Dautzenberg, Kerkrade, Roda JC
