Er is meer waar Heerlen trots op mag zijn. De huidige cultuurstad bezit sinds 1950 een collectie moderne kunst waarvan de omvang en kwaliteit gerust indrukwekkend genoemd mag geworden. Dat blijkt uit de tentoonstelling die momenteel is te bezichtigen in cultuurpaleis Schunck*. Sommige kunstenaars behoren intussen tot de grote namen van de internationale kunstwereld: Marlene Dumas, Luc Tuymans, Rob Scholte, Erik van Lieshout. De tentoonstelling Voor Eeuwig De Jouwe, is een cadeau aan kunstliefhebbers en Heerlenaren. Een liefdesverklaring. Inwoners van de stad mogen op vertoon van een legitimatiebewijs de expo gratis bezoeken.
Tattoo – Rob Scholte (1996, 157×120,5 cm)
Burgemeester Marcel van Grunsven en diens kabinetschef Pieter Defesche namen ruim een halve eeuw geleden het initiatief voor een actief kunstbeleid. Het publiek maakte kennis met de voorliefde voor abstracte, moderne kunst van de ‘deftige man van de wereld’ Defesche. Een gewaagde onderneming. Veel mensen moesten in die tijd niets hebben van schilderijen zonder duidelijk herkenbare afbeeldingen. Het is bijna niet meer voor te stellen dat in 1949 een tentoonstelling van de abstract-expressionistische Cobrabeweging (met o.a. Karel Appel en Corneille) in het Stedelijk Museum, tot negatieve recensies en zelfs een handgemeen leidde. Inmiddels behoren de eerste aankopen, van de Amsterdamse Limburgers Ger Lataster, Jef Diederen en Lei Molin, tot toppers binnen de Heerlense collectie. Saillant detail: er zit ook een olieverfdoek bij van de kunstenaar Pieter Defesche, een neef van de kabinetschef.
Helaas is Latasters Spelende Kinderen uit 1954 niet te zien in Schunck*. Volgens samensteller en conservator Patricia van den Ende past het schilderij door de afmetingen van vier bij vier meter, simpelweg niet aan de muren van de tentoonstellingsruimte. Noodgedwongen blijft het werk in het Heerlense raadhuis hangen, bovenin de entreehal, grotendeels onttrokken aan het zicht van het publiek.
Voor Eeuwig De Jouwe, is anders. De aankleding wijkt af van wat je doorgaans tegenkomt in een museum. Elke periode waarin een Heerlense kunstdirecteur werk aankocht wordt geaccentueerd door meubels en een vloerbedekking met een verbindende kleur. Lekker knus en huiselijk. Handig dat je een gidsje met afbeeldingen meekrijgt. Van den Ende: “Ik vond het belangrijk om een indruk te geven van de collectie als geheel, om de ontwikkeling van de collectie van de jaren vijftig tot nu voor de bezoeker bij het wisselen van ruimte voelbaar te maken”. Wie langs de bijna 75 werken loopt, komt erachter dat de drie opvolgers van Pieter Defesche eveneens een voorkeur hadden voor jong talent.
ZA 1969 – Gustave Asselbergs (1963, 100×75 cm)
Anke van der Laan en Patricia van der Lugt van het gemeentelijk museum Stadsgalerij, en nadien Schuncks Stijn Huijts deinsden er niet voor terug eigengereide en uitdagende kunstwerken aan te kopen. Voor Van den Ende was het niet meer dan logisch hen om advies te vragen bij de keuze van de samenstelling. Veel werken zijn een lust voor oog en gevoel, met een grote diversiteit aan stijl, techniek en zeggingskracht. Niet altijd makkelijk te duiden; de meeste werken scheppen een geheel eigen belevingswereld.
Neem Gustave Asselbergs. Dit veel te vroeg gestorven talent geldt als een van de meest ondergewaardeerde vertegenwoordigers van de pop art. Hij wordt wel de Nederlandse Robert Rauschenberg genoemd vanwege de treffende overeenkomst in het maken van assemblages. Zijn werk is hooguit bekend bij een select groepje fijnproevers. Onterecht. De collage van ZA uit 1963 botst tussen associatie en intuïtie. “Schilderijen zijn collages, collages zijn ideeën”, beweerde Asselbergs ooit.
Two Lone Swordsmen – Keetje Mans (2009, 200×300 cm)
Prachtig ongrijpbaar is een doek van Keetje Mans. Rijk aan symboliek dankzij over- en langselkaar geschilderde afbeeldingen tegen een nadrukkelijk monochrome achtergrond van donkerbruin. Wanneer Mans gevraagd wordt het werk nader uit te leggen neemt het gevoel van ongrijpbaarheid bepaald niet af. Heel bijzonder. “Ik heb eigenlijk een soort ridderlijke situatie van een man met een paard naar deze tijd proberen te halen. Dat komt ook een beetje door de bajes-gangstertattoos die het personages op zijn hand heeft staan; het is een periferie van allerlei elementen uit de popcultuur maar zo ook de romantiek”. De titel refereert aan het dancepopduo Two Lone Swordsmen.
Andere werken zijn luchtiger, toegankelijker. De tekening van de Amerikaanse autodidact Chris Johanson is olijk, verstild, een beetje uitdagend. Alsof hij de draak wil steken met de academische kunst. Een omschrijving geven komt overeen met wat het laat zien: een zwart vlak met in het midden een rode cirkel, waarin met witte letters de zin ‘The gentle gentleness of what gentle is’ staat geschreven. Van een andere orde is Lonesome door Ronald de Bloeme; een popart-achtige zonsondergang waarin de geometrie en architectuur worden benadrukt door het afwisselend gebruik van acrylverf en hoogglanslak.
Lonesome – Ronald de Bloeme (2007, 220×350 cm)
Achter een vitrine een boosaardig kijkende vrouw en de boze blik van een kind. Door het kwetsbare materiaal van waterverf en papier bollen de figuren naar hartelust. Het werk van Aline Thomassen bestaat uit krachtig uitgebeelde personen in een kwetsbare omgeving. Door dat contrast krijgen ze juist iets menselijks. En er is meer dat kracht uitstraalt bij deze tentoonstelling. Van betekenis, van overtuigingskracht, van ondoorgrondelijkheid. En zo gaat het maar door in een duizelingwekkende reeks meesterwerken gemaakt tussen 1950 en 2012. Andere namen? Lucebert, Constant, Eugène Brands, Robert Zandvliet. En welk ander museum in Nederland bezit werk van Stanley Donwood, de ontwerper van de albumhoezen voor Radiohead?
Van alle tentoonstellingen die Schunck* de afgelopen jaren organiseerde, een overzicht dat allengs aan belang en impact toeneemt, geldt Voor Eeuwige De Jouwe, als een van de hoogtepunten. Zoals gezegd een aanzoek van Heerlen en Schunck* aan de kunstliefhebber. Laat de liefde niet van een kant komen.
Voor Eeuwig De Jouwe, (Schunck*, Heerlen t/m 12 augustus 2012).
Meer informatie: Voor eeuwig de jouwe
De volledige collectie van Schunck is ook online te bezoeken
Tekst: Harry Prenger
Bovenste foto: Ziggy Beckers
Tags: Keetje Mans, SCHUNCK*, Voor Eeuwig De Jouwe
