De makers van de Atlas voor Gemeenten verwennen ons met een cultuurkaart van Nederland. Een cultuurkaart waarin Maastricht een achtste plek inneemt en Heerlen, een niet onverdienstelijke, dertiende plek. Niet slecht voor het wormvormig aanhangsel van Nederland, zou je zeggen. Maar zijn deze achtste en dertiende plek wel de juiste?
De cultuurkaart “laat zien hoeveel culturele voorzieningen de inwoners van Nederlandse gemeenten binnen acceptabele reistijd tot hun beschikking hebben.” (Atlas voor gemeenten (2012) De Cultuur Kaart van Nederland. Methodologische verantwoording, p. 6). Hierbij is dus niet alleen de cultuur in de gemeente zelf van belang, maar ook cultuur in de omgeving, voor zover deze binnen een acceptabele reistijd ligt.
Wat een ‘acceptabele reistijd’ voor het bezoeken van cultuur is wordt in deze cultuurkaart niet geduid. In een ander document van de makers van de cultuurkaart staat het volgende: “De gebruikte reistijdwaarderingsfunctie voor cultuur gaat ervan uit dat de meeste mensen bereid zijn enige tijd te reizen om een theater te bezoeken, maar dat die bereidheid voor langere reistijden (boven de dertig minuten) vrij snel afneemt.” (Atlas voor gemeenten (2011) Cultuur in Utrecht, p. 37). Hoe langer de reistijd des te minder de cultuur ‘waard’ is voor een eventuele bezoeker. Het theater om de hoek bezoek je, bij een gelijk aanbod, nu eenmaal makkelijker dan een theater een paar kilometer verder. Deze ’dertigminuten regel’ betekent dat de cultuur in de stedelijke driehoek Maastricht – Heerlen – Sittard-Geleen elkaar aanvult en dus bij elkaar meetelt. Immers het ligt binnen dertig minuten reistijd.
Maar is deze duiding wel zo eenduidig, voor alle cultuur uitingen? Ik zou zeggen nee, voor iets bijzonders is de reistijd welke bezoekers willen investeren veel groter. Neem bijvoorbeeld Pinkpop. Ja, er is een oververtegenwoordiging van mensen uit de directe omgeving, maar het festival heeft een culturele waarde die vele malen verder reikt dan dertig minuten reistijd. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld Lowlands, North Sea Jazz en Oerol. Ook cultuur over de grens heeft een culturele waarde voor Nederland, Rock Werchter trekt ieder jaar vele Nederlanders, en, ja, ook Pukkelpop.
Cultuur houdt niet op bij de grens, vooral niet als het aanbod van toegevoegde waarde is. De Opera in Luik wordt gefrequenteerd door mensen uit Heerlen, ook al ligt ze en in België en buiten de heilige dertigminuten reistijd. Maar ook minder unieke culturele uitingen over de grens zijn van culturele waarde voor weerszijden van de grens. In mijn jongere jaren heb ik menig punkrock en hardcoreshow van lokale bands aan weerszijden van de Nederlands-Duitse grens mogen meemaken. En ja, ze werden druk bezocht door jongeren van beide zijden van de grens.
De bronnen geraadpleegd voor de cultuurkaart betreffen echter alleen maar Nederland en houden geen rekening met cultuur over de grens. Het maakt niets uit of je begrensd wordt door de Noordzee of zoals Enschede minder dan dertig minuten rijden ligt van een stad als Gronau met vijftigduizend inwoners. Zelfs niet als je, net als Zuid-Limburg, onderdeel uitmaakt van een sterk verstedelijkt, internationaal gebied van 3,7 miljoen inwoners. En het is dit gebied dat gezamenlijk streeft naar Maastricht tot Culturele Hoofdstad 2018.
Maastricht achtste en Heerlen dertiende? Misschien als Limburg een schiereiland was!
Maarten van Wesel is medewerker digitale onderwijs- en onderzoeksondersteuning bij de Universiteit Maastricht.
Tags: Cultuuratlas
