De overheid heeft het niet gemakkelijk. Ze schuttert met nieuwe media, laat ICT-projecten uit de klauwen lopen en hinkelt achter het bedrijfsleven aan. Tenminste, dát zijn de vooroordelen. Kloppen wel een beetje, lijkt het Open Innovatie Festival, ondertitel: deel de overheid, te bevestigen. Deze week worden voor de vierde maal in 21 gemeenten ambtenaren, bestuurders en raadsleden bijgepraat over de stand van zaken in de genetwerkte samenleving. Door het bedrijfsleven en burgers. Ook in Heerlen.
Dat bijpraten is nodig, vindt de landelijke overheid. Nieuwe media is een speerpunt. Begrippen als zorg 2.0 en ambtenaar 2.0 sieren beleidsnota’s. De vierde editie van het Open Innovatie Festival wordt groots aangepakt. Officiële opening in Den Haag, dito afsluiting in Amsterdam. Dat is opmerkelijk. De hoofdstad leek eind jaren negentig op weg naar een moderne aanpak van nieuwe media. Er werd gekeken naar voorbeeldsteden als Stockholm, Helsinki en Zürich. Tegenwoordig stelt het mediabeleid er bitter weinig voor, organisaties als De Waag, Virtueel Platform en Mediamatic binnen de stadsgrenzen ten spijt.
Met écht beleid en innovatie heeft het Open Innovatie Festival overigens weinig van doen. Eerder met ‘bijblijven’. En daarin schuilt uiteraard een probleem. Omgaan met de mogelijkheden van nieuwe media – van twitter tot facebook en intranetten tot e-government – zijn nu eenmaal afhankelijk van beleid. Kortom, om de genetwerkte samenleving écht te snappen hebben ambtenaren minder aan een twitter-cursus dan aan een goed overzicht van de macro-ontwikkelingen die onze maatschappij in hun greep houden. Daar is het Open Innovatie Festival niet voor bedoeld, zo wijst het programma uit. Logische keuze. De hijgerige sfeer rond nieuwe media in onze maatschappij laat weinig ruimte voor reflectie en nuance.
Toch: juist de overheid, en dan met name de lokale overheid, is in staat écht interessante ontwikkelingen in gang te zetten. Ze wordt immer niet gedicteerd door marktdenken en hoeft niet mee te doen aan de constante druk om de ene na de andere trend te volgen. Kortom, overheid en echte vernieuwing zou wel eens een erg goede combinatie kunnen zijn. Uit het programma van dit vierde Open Innovatie Festival blijft dat niet. Ja, er wordt afgesloten bij het Innovatielab aan de Vijzelstraat in Amsterdam met een heus piratenfeestje. Leuke kwinkslag, dat wel.
Is niet erg. De essentie van de overheid ligt lokaal. Een van de belangrijkste macrotrends van de afgelopen tien jaar is regionalisering, als tegenwicht voor de ongebreidelde en ongestructureerde globalisering sinds de jaren zestig van de vorige eeuw. Het draadloze wifi-netwerk van Heerlen Live is daar een uitstekend voorbeeld van. Het maakt Heerlen tot voorloper. Dat de stad de enige Limburgse gemeente is waar een Open Innovatie Festival plaatsvindt is geen toeval. Jammergenoeg straalt die positie nog niet af op het programma van het driedaagse festival. De nadruk ligt er op best pratices in de wereld buiten de overheid. Het motto van Kim Spinder – ambtenaar van het jaar in 2010 en oprichtster van het festival – is exemplarisch: ‘just do it’.
Natuurlijk, de praktijk biedt veel inzichten. Holle marketingtermen – in dit geval die van Nike – ook. De essentie van innovatie, échte innovatie, ligt echter dichtbij de onzichtbare ontwikkelingen die onze maatschappij op dit moment sturen. Inzicht daarin maakt de lokale overheid pas echt in staat te vernieuwen. En nee: vernieuwen en innoveren zijn fundamenteel iets anders dan ‘twitter’, ‘de ambtenaar als ondernemer’ en ‘het nieuwe werken’. Neemt niet weg dat juist die onderwerpen Open Innovatie Festival amusant en laagdrempelig maken. En ook dat is wat waard. Sterker nog: prima om het Open Innovation Festival in Heerlen te mogen begroeten. Wanneer zulke initiatieven maar niet afleiden van wat de lokale overheid zich anno 2011 zou moeten afvragen: wat is mijn rol in de genetwerkte samenleving? Die overpeinzing is vast nog te gevoelig.
Meer informatie over het Open Innovatie Festival in Heerlen: www.oif2011.nl/heerlen.
Open Innovatie Festival (Betahuis, Heerlen, woensdag 30 november tot en met vrijdag 2 december 2011)
Theo Ploeg
Tags: Betahuis, Heerlen, Open Innovatie Festival, overheid
