Afscheid nemen. Het is de eerste gedachte die opkomt als het licht dooft en de klanken van Wagner’s Tristan en Isolde door de Rode zaal van Lumière Cinema Maastricht schallen. De aanzwellende muziek begeleidt de eerste fotografische beelden van de film Melancholia van regisseur Lars von Trier. Trage beelden van rampspoed, een voorbode wat de toeschouwer aan het eind van de film te wachten staat: de planeet Melancholia komt in botsing met de aarde. In de omschrijving van de film wordt niet helemaal duidelijk wat men van Melancholia mag verwachten. Een rampenfilm? Een zwart, komisch, psychologisch drama?
Zo vaag als de omschrijving, zo vaag zal op sommige kijkers ook de film overkomen. Anderen storen zich misschien aan de ogenschijnlijk onbenullige grapjes als kralen in een pot, waarvan de inhoud vooraf aan de bruiloft moet worden geraden en waarvan de uitslag per se bekend moet worden gemaakt. Of de nogal fanatieke weddingplanner die de in zijn ogen verwende en lastige bruid niet meer wil aankijken en daarom steeds zijn hand voor zijn gezicht houdt, als hij in haar buurt komt. Maar zoals alles in de film een reden heeft, lijken ook die kinderachtige elementen een diepere bedoeling te verbeelden. Want hoe kun je je druk maken om onbenulligheden, als het leven van een mens aan flarden ligt en wat is er nog belangrijk als het leven op deze aarde zijn einde nadert? Daarnaast blijkt er iemand te zijn die het aantal kralen op de kraal nauwkeurig geraden heeft. De melancholische bruid zegt het zelf. “I know things. I just know them.”
In het eerste deel van Melancholia belanden we op de bruiloft van Justine (Kirsten Dunst). Terwijl haar zus Claire (Charlotte Gainsbourg) er alles aan doet om er een onvergetelijk feest van te maken, vlucht Justine op ieder mogelijk moment uit de feestzaal. “I do try, I am laughing”, antwoordt Justin als Claire haar de nodige verwijten voor de voeten gooit. Het feest eindigt dramatisch in vele opzichten. Justine leidt aan een zware depressie, blijkt later. In het tweede deel van de film, dat wordt verteld vanuit het oogpunt van Claire, is te zien hoe de evenwichtige Claire haar depressieve zus opvang biedt en verzorgt. Maar langzamerhand worden de rollen omgedraaid.
Terwijl de planeet Melancholia de aarde nadert, raakt Claire meer en meer in paniek. Justine vindt berusting in het feit dat die ene planeet een einde zal maken aan alle ellende. Want, zo meent ze “life on earth is evil”. Met de film Melancholia gunt regisseur Lars von Trier net als met zijn film ‘Antichrist’ de toeschouwer een kijkje in zijn ziel. Want het is algemeen bekend dat de Deen leidt aan depressies. Bekend om zijn provocerende uitspraken en zijn grensverleggende films weet von Trier ook met deze film de mensenziel bloot te leggen. Daarnaast zet hij de vergankelijkheid van de mens onder een felle lamp.
Tot op het laatste moment blijft ook bij de toeschouwer de hoop bestaan dat Melancholia de aarde niet zal raken. Tevergeefs, kan gezegd worden, zonder daar de essentie van de film te veel mee te schaden. Want niet het begin of het eind, maar alles daar tussen in máákt de film. En is dat niet ook de essentie van ieder mensenleven?
Melancholia (Lumière Cinema, Maastricht, september 2011)
Meer info: Lumiere Cinema
Sandra Israel
Tags: Lumiere Cinema, Maastricht, Melancholia
