Krimp neerzetten als probleem is zinloos, betoogde Bas Breman zaterdagavond in de uitzending van NCRV-programma Rondom 10 over het thema. Krimp is een verschijnsel, meent de coördinator van het onderzoeksprogramma demografische krimp van Alterra in Wageningen. Gelijk heeft ie. Krimp is niet goed of slecht. Het is een conditie. En daar kun je iets mee.
Breman was de best ingevoerde specialist in het discussieprogramma. Goede tweede? Wiel Beijer van het Limburgs Dagblad. Samen met Karin Hillebrand – die ook in de uitzending zat – is hij verantwoordelijk voor het project MijnHeilust, een goed voorbeeld van lokale, multimediale journalistiek. Ook hij sprak over kansen, mogelijkheden. Eerder krimp als kans dan als bedreiging. Die insteek was aan dovemansoren besteed. De introductie aan het begin van de uitzending zette de toon. De stad werd tegenover het dorp geplaatst, de Randstad tegenover de regio. Daarna kon het moddergooien beginnen. Vermakelijk, maar tot iets zinnigs leidde dat niet.
De Randstad had het moeilijk. Joost Niemöller – hoe komt een gerespecteerd programma als Rondom 10 bij een journalist die door niemand buiten Amsterdam meer serieus wordt genomen? – kwam niet verder dan algemeenheden. Niemöller was wel eens in Groningen geweest. Daar was het niet best. Nee, het geld kon beter naar het centrum van de wereld: Amsterdam. Niets investeren in (krimp)regio’s, maar investeren in de Randstad leverde het hoogste rendement op. Niemöller had er wat sociologische boeken op nageslagen en vertelde triomfantelijk: ‘iedereen trekt naar de stad’ en ‘het is een natuurlijke ontwikkeling dat regio’s krimpen’. Kun je niets aan doen, moet je ook niets aan doen, vatte Niemöller sociaal Darwinistisch samen. Zo kennen we ‘m weer. Econoom Sven Brakman viel ‘m bij. In het halfdonker op video mocht hij twee keer iets oppervlakkigs roepen. Zonder onderbouwing. Ze doen we dat tegenwoordig.
Alleen Breman en Beijer gaven tegengas. Ze proberen de discussie naar een hoger niveau te tillen. Tevergeefs. Ook de voorzetten van Jaap Modder, bestuursvoorzitter stadsregio Arnhem Nijmegen, kwamen niet aan. ‘Waar heeft Amsterdam behoefte aan?’, vroeg hij zich hardop af. Amsterdam? Behoefte? Niets alles draait in dit land om Amsterdam. Beijer zag er wel een win-win-situatie in. Een treinverbinding met Aken bijvoorbeeld. Interessant voor de Randstad, Duitsland is immers een belangrijke handelspartner, én voor krimpregio Parkstad. Aken is tenslotte een interessante buur. Veel verder kwam de toenadering niet. Keer op keer nuanceerde Beijer het ontstane beeld van stad versus dorp. Parkstad Limburg is een stad met 250.000 inwoners, benadrukte hij. Niemand luisterde. Niemöller herhaalde z’n mantra: iedereen trekt naar de stad.
Dat hogere niveau waar de discussie naartoe had moeten gaan? Het symptoom krimp in een breder perspectief plaatsen. Waar komt die krimp eigenlijk vandaan? In het geval van Parkstad is dat een interessante exercitie. De regio loopt niet zomaar leeg. Sinds het sluiten van de mijnen is het gebied consequent achtergesteld. Het openbaar vervoer over de grens geminimaliseerd, hoger onderwijs naar elders verplaatst. Ontwikkelingen die overigens nog steeds spelen. De samenwerking met Aken wordt ontmoedigd door absurde regelgeving van de Nederlandse overheid. Daar is niets sociaal Darwinistisch aan. Dat is mensenwerk.
De oplossing? Zit ‘m niet in geld. Wel in meer lokale autonomie en regels naar de eigen hand zetten. Minder kijken naar de Randstad, meer naar Parkstad zelf, het oosten en zuiden. Kortom, durf en zelfbewustzijn. Juist daar ontbreekt het aan. Burgemeester Paul Depla van Heerlen accepteert maar wat graag hulp uit Amsterdam. Om de e-cultuur in zijn stad te bevorderen, bijvoorbeeld. Bestuursleden van stichting SocialBeta, het centrum voor e-cultuur in de regio, mogen een keer per maand aanschuiven bij de experts van Pakhuis de Zwijger. Maar de eigen experts – vaak wonend in Parkstad, werkend en lesgevend in notabene Amsterdam – worden ter zijde geschoven.
Juist door het creëren van dergelijke afhankelijkheidsrelaties blijft alles zoals het is. Blijft krimp een probleem en geen conditie. Totaal onnodig. MijnHeilust bewijst dat goede lokale journalistiek vragen stelt over de eigen identiteit, dwingt om na te denken over die verloren identiteit. En een nieuwe identiteit én zelfbewustzijn is precies wat Parkstad nodig heeft. En anders? Dan haalt Niemöller alsnog z’n gelijk.
Bekijk hier de volledige uitzending van Rondom 10 van de NRCV over krimp:
Lees ook het artikel Krimp? Welnee, het gaat om identiteit op ZwartGoud.
Theo Ploeg
Mijn lijkt krimp meer een proces dan een conditie. Nuanceverschil, maar toch.
Verder ben ik het wel eens met meer lokale autonomie en regels ‘flexibel inzetten’.
Tja en identiteit. Iedereen die ver van zijn wortels af staat en kijkt, zal geen eigen identiteit hebben en gedoemd zijn andere na te apen. Enkel uit sterke wortels groeien sterke bomen. Dat geldt voor volken, landen en dus ook voor regio’s zoals Parkstad.
PS: Wie zou de schrijver trouwens bedoelen met “de eigen experts – vaak wonend in Parkstad, werkend en lesgevend in notabene Amsterdam”
Het L1 Laat gehalte bij dit soort programma’s is erg hoog. Veels tatements maken, maar weinig onderbouwing. De zendtijd is er niet lang genoeg voor of de kennis en kunde is niet in huis. Erg jammer.
,,Maar de eigen experts – vaak wonend in Parkstad, werkend en lesgevend in notabene Amsterdam – worden ter zijde geschoven.” Treffend zelfportret…
@Roger: een conditie sluit het idee van een proces natuurlijk niet uit.
@Thijs: daar is het inderdaad het programma niet naar. Maar ook de docu die VPRO eerder over krimp maakte is van belabberd niveau.
@Jacob: hehe, geloof het of niet, maar ik ben echt niet de enige hier (voor mij ook een eye-opener).
Waar komt die krimp eigenlijk vandaan?
Wel degelijk ook uit urbanisatie, metropoolvorming. Een wereldwijd fenomeen. In Nederland is Amsterdam het centrum van die ontwikkeling. En Parkstad ligt daar het verst vanaf samen met Oost-Groningen, Zeeland en de Kop van Noord-Holland. Daar accepteren ze dat, alleen in Parkstad blijven ze maar roepen dat zij “eigenlijk centraler liggen in Europa.” Puur geografisch gezien klopt dat. Puur geografisch ligt Detroit ook veel centraler in de Verenigde Staten dan San Francisco en New York.
@Martijn:
Klink plausibel, maar de vergelijking gaat mank. Detroit en Heerlen vergelijken is oppervlakkig gezien juist (wordt in Heerlen ook vaak gemaakt), maar is onzin. Detroit heeft een andere ontwikkeling doorgemaakt. De val van de stad in allerlei opzichten is de val van het Amerikaanse systeem: slechte sociale zekerheid, een niet-aanwezige overheid. Niet te vergelijken met Heerlen. Al hebben beide steden te maken met krimp. Ook de Birmingham, Antwerpen, Tilburg en Genk verloren hun industrie. Soortgelijke situaties, maar met een hele andere uitkomst. Zo onvermijdelijk is krimp dus niet.
Je hebt wel gelijk als je zegt dat krimp in Parkstad (en elders in Nederland) ontstaat door de centralisatie van macht en geld in de Randstad. Dat zie je in andere landen (bijv België) veel minder. Daarom pleit ik ook voor de introductie van regio’s in Nederland met op bepaalde vlakken meer macht dan de landsregering (zoals in Duitsland), maar liever nog voor afsplitsing. In potentie heeft Parkstad meer mogelijkheden door zich te richten op het omringende ‘buitenland’ dan op de Radstad.
Het ‘iedereen wil in de stad wonen’ idee van Joost Niemöller gaat in de VS al niet meer op. Iedereen die het kan betalen (en van wie het qua werk ook mogelijk is) gaat in de suburbs (of zelfs daar buiten) wonen. Ze kiezen voor ruimte in plaats van voor een kippenhok. Helaas is de voorlopige trend in Nederland wel nog dat de Randstad blijft groeien en de randen krimpen.
Waar wat mij betreft de vergelijking Detroit – Parkstad al mank loopt het is de omvang van het probleem. In Detroit is gekrompen van 1.849.568 inwoners in 1950 naar 713.777 inwoners in 2010, er is nog maar een handvol meer bewoners dan 1/3 over. de voorspelling voor de Parkstad is dat ze de komende 30 jaar 1/5 van haar bevolking verliest (Detroit verloor 1/3 in de periode 1950-1980).