Les Deux Garcons Michel Vanderheijden van Tinteren en Roel Moonen
De kunst van Les Deux Garçons maakt kortsluiting in je kop. Beelden waar voortdurend spanning in zit. Beelden die gaan wringen maar ook af en toe een glimlach op je loslaten. “Het is geen leunstoelkunst”, zegt Sandra Stevens tijdens mijn bezoek aan haar galerie in Maastricht. Ze bewondert het duo al jaren om het ambigue en confronterende in het werk. Momenteel exposeert ze Le Jour de Pardon, dat van de bezoeker flink wat incasseringsvermogen eist. Wie het statige galeriepand betreedt weet meteen waar hij aan toe is. Een kinderwagen als martelwerktuig, zitting en rugleuning bekleed met spijkers. Verderop in een grote ruimte een soort kinderkamer van de horror. Aan weerskanten hangen babyfoto’s van de kunstenaars, om hen heen ligt speelgoed voor kinderen dat op bizarre wijze is vermengd met speelgoed voor volwassenen. Onschuld tegenover schuld. Alles wat wenselijk was wordt onwenselijk. Een plastic penis als speelgoedwagentje. Opvallend is ook de confrontatie met jezelf in de installatie waarin een teddybeer met menselijk gelaat op de grond ligt, de deuren zo krap tegen elkaar gezet dat je je door spiegel en videoschermpje betrapt voelt. Om het benauwd van te krijgen.
Voor wie er oog voor heeft ziet ook kunstgeschiedenis door het werk van Les Deux Garçons stromen; van surrealisme en dada tot pop-art, samengevouwen in een absurdistisch geheel. De kunst van Les Deux Garçons is een nachtmerrie die werkelijkheid wordt, die halt houdt tussen wens en waan, goed en kwaad reflecteert. Picasso ontmoet Georges Bataille. De meester van de veelzijdige kunst versus de filosoof van het kwaad. Beeldvernieuwing en verversing door de volgens Bataille menselijke drang om aangepast gedrag overboord te gooien.
Les Deux Garçons zijn Roel Moonen en Michel Vanderheyden van Tinteren. Limburgse jongens, afgestudeerd aan de Academie Beeldende Kunsten in Maastricht waar ze elkaar en ook elkaars werk leerden kennen. De Gilbert & George van Nederland. Maar dan anders. Gevestigd te Landgraaf.
Michel: “Op de Academie vertelde men mij over Roel die hetzelfde werk aan het maken was als ik. Dus ik dacht bij mezelf: wie is toch die klootzak die hetzelfde doet als ik? Op gegeven moment kwamen we in aanraking met elkaars werk en door privéomstandigheden ook met elkaar. Zo is onze relatie ontstaan.” Roel vult aan: “Na tien jaar samenwerken weten we waar de sterke punten van iemand liggen. Het begint met het bedenken van het concept waar ik Michel sterker in vind. Meestal ben ik degene die verder doorgaat. Maar de rollen liggen niet per se vast. Het ligt er maar net aan met welke discipline we werken. Het gaat om het eindresultaat en de rolverdeling. Hoe een werk tot stand komt is voor ons niet belangrijk.”
Les Deux Garçons wendt alles aan wat binnen handbereik is. Letterlijk. Rommelmarkten worden afgestroopt op voorwerpen en materialen waar kunst van wordt gemaakt. Readymades. Ze staan gewoon bij het grofvuil langs de straat. Roel: “Wat we doen is oude materialen ombuigen tot iets nieuws.” Michel: “Het werk zegt ons wat nodig is. Het hangt ook af van je gemoedstoestand en de ideeën die je hebt. We laten ons niet zozeer beïnvloeden door kunstenaars. Het materiaal is onze grootste drijfveer, met name kostbare en oude spullen. Materiaal met een verhaal.” Roel: “Soms vind je iets en krijg je een idee, of het werkt andersom”.
Michel: “Als je werkt met materiaal kom je erachter wat het moment is dat je moet stoppen. Dat kan na een half uur zijn, maar ook na drie weken. Je kijkt altijd naar alles op een andere manier, dat is soms wel eens vermoeiend.”
Roel: “Als kunstenaar heb je nooit rust in je hoofd. Alles wat je ziet associeer je met iets creëren. Of je nou door het bos loopt of in een stad bent”.
Praters zijn het zeker gedurende het interview dat ik met ze heb. Ook verbaal blijken Moonen en Vanderheijden van Tinteren onlosmakelijk verbonden als duo. Vaak gaat de een door op het antwoord van de ander. In hun weelderig ingerichte woning staan (neo-)classicistische meubels uit de tijd van Napoleon, afgewisseld met nog een enkel door henzelf gemaakt kunstwerk. Het meeste werk van het duo wordt inmiddels tentoongesteld in galerieën of bevindt zich in verzamelingen van liefhebbers die tegen een stootje kunnen.
Le jour de pardon in Galerie Stevens (foto: HP)
Over de expo bij galerie Stevens weten ze ook wel dat deze niet erg voor de hand liggend is, maar vooral aansluiting zoekt op de actualiteit van kindermisbruik. Michel: “Door de materiaalkeuze laat je zien dat er geen grens is. De grens is maar heel dun. Of het een foute aai is dat je een kind geeft of een goede aai. Die grens zit in deze expositie. Het confronterende is dat men deze grens niet wil zien. Mensen vinden alles moeilijk dat over een bepaalde scheidslijn gaat, over goed of fout. Men wil het precies kunnen kaderen in vakjes.”
Roel: “Het gaat ons niet om te schokken of te confronteren. Het thema is op dit moment wél in het nieuws. Als je je rug keert naar onze beelden keer je ook je rug naar de problematiek. Die is er gewoon, dat moet je onder ogen durven zien. Als je dan problemen hebt met zien van een plastic kunstwerk, hoe confronterend is dan de werkelijkheid. Die vind ik vele malen confronterender. Wij geven er nog een kwinkslag aan, door te spelen met humor.”
Roel Moonen
Neem de zogeheten taxidermis. Kunst met opgezette beesten gehesen in alledaagse voorwerpen en versieringen. Er is veel vraag naar zo blijkt uit de verkoop bij de Amsterdamse galerie Jaski Art. Het duo maakt er hooguit tien per jaar. Waarom de taxidermis zo goed verkocht worden begrijpen ze wel. Michel: “We proberen van zo’n dier iets menselijks te maken. Dat heeft toch een magische aantrekkingskracht op veel mensen. We transformeren speelgoed met beesten”. Roel: “Wij geven zo’n dier weer een tweede leven dat anders door de dierentuin vernietigd zou worden. We hebben altijd de drang gehad tot scheppen en herscheppen. Dat wordt begrepen of niet begrepen. We willen juist ons respect voor de dieren tonen.”
afbeelding van taxidermi werk
Zijn Les Deux Garçons in Limburg relatief onbekend, in het buitenland staat het tweetal in toenemend aanzien. Onlangs kocht een galeriehandelaar uit New York een ondeugend uitziende Mickey Mouse in Batmanoutfit. Het beeldje is nu nog te zien bij galerie Stevens, net als de sokkel van de slavenhandelaar, waarvan het gelaat is vervangen door een zwarte leegte, overschaduwd met dezelfde enorme oren van het Amerikaanse stripfiguurtje. Een beeld waar je je ogen niet van af kunt houden.
beeld uit opvoering van danstheater Osnabrück
Meer dan belangstelling alleen was er bij choreografe Nanine Linning. Op een dag fietste zij langs de Jaski Art Gallery. Na het zien van hun werk wilde ze onmiddellijk met het Landgraafse duo aan de slag. Dat resulteerde in een opdracht om kleding en attributen te maken voor dansgezelschap Osnabrück in Duitsland. Voor deze voorstelling over leven en dood, in een requiem van componist Gabriel Fauré, kozen Les Deux Garçons bij het maken van kleding en attributen nadrukkelijk voor fel, afgemeten wit. Een bewuste keuze. Michel: “We hebben ontwerpen gemaakt voor dertien mythologische figuren en deze verbonden aan Dante’s Inferno. Het is de kleur van het hellevuur. Bij wit kun je je niet meer verschuilen achter een kleur”.
De productie zal in 2012 tijdens de dagen waarop kunstbeurs Tefaf wordt gehouden, ook in het Theater aan het Vrijthof in Maastricht te zien zijn. Bovendien is sprake van een mogelijke uitvoering in Heerlen. Roel: “Dat zou mooi zijn. Het geeft ons de gelegenheid werk in onze eigen omgeving te laten zien, want zo vaak is er van ons niet iets te zien.”
Michel Vanderheijden van Tinteren
In een doodgewone binnenstraat in Landgraaf houden Les Deux Garçons atelier. Een plek waar ze overigens liever geen pottenkijkers dulden. De verslaggever en de fotograaf krijgen evenmin een blik in de creatieve werkplaats van het tweetal. Niet dat er iets te verbergen valt. Ze zien het meer als de bescherming van een privédomein. Les Deux Garçons zíjn immers het werk. Roel: “We komen vaak in grote steden maar Landgraaf biedt ons de rust en het thuis waar we onze eigen wereld hebben gecreëerd. Het is voor ons een luxe dat we hier kunnen maken wat we willen maken. Ik denk dat dat de kracht is van ons werk. Daardoor wordt ons werk zo krachtig, door die vrijheid.”
l'Adieu Impossible (Elephant Parade Heerlen)
Dat zat al op jonge leeftijd ingebakken, die gezamenlijke drang naar vrijheid. Zonder dat ze het van elkaar wisten en anders dan veel van hun leeftijdgenoten deelden ze dezelfde interesses en voorkeuren. Michel: “Toen we nog achttien waren en thuis woonden reden we niet op brommers, maar hadden onze slaapkamer vol met antiek en kunst.” Roel: “Ik had op mijn zestiende al een antieke kast op mijn kamer staan!”
Tekst: Harry Prenger
Foto’s: Anita Hondong
Tags: Galerie Stevens, Landgraaf, Les Deux Garcons
